11. Masakrat e Raçakut

    Më 15.janar 1999 në Raçak në pjesën qendrore të Kosovës erdhi deri tek maskarimet, që i patën organizuar njësitë speciale sërbe, për ti revanshuar tre anëtarët e vrarë. Pas bombardimit triditësh me topa policët e armatosur deri në dhëmbë në mëngjes e pushtuan fshatin, filluan ta kontrollonin shtëpi pas shtëpie duke i detyruar banorët të dalin në rrugë. Duke ju premtuar se do ti sjellin në Prishtinë, ku do ti dëgjojnë në lidhje me furnizimin e guerilëve shqiptar nëpër malet përreth, 23 burra, që i patën zbuluar në një bodrum, i tërhoqën në një afërsi të një rrafshnalte dhe atje i vranë: më i vjetri kishte 99 vjet, më i rriu vetëm 14 vite. Njerëzit tjerë e humbën jetën gjatë aretimeve, kështuqë numri i vikimave mbriu 45 persona.102 Të nesërmen Wiliam Walker në përcjelljen e shumë gazetarëve e vizioti Raçakun, që ta vërteton, se çka kishte ndodhur. Pas kthimit në Prishtinë në një konferencë shtypi shprehu besim, se Gjykata e Hagës do të organizon hulumtimin për maskarat e bërra dhe i akuzoi forcat sërbe, se patën “bërrë një vepër kriminele”: vetë pati rastin ta vërteton se viktimat qenë vrarë pas shpine; të shumtit ishin me kokat e thyera apo sytë të nxjerur. Njëri prej tyre ishte me kokë të prerë. Këto fjalë dhe sqena, që i inçizuan reporterët nën përcjelljen e Walkerit, qarkulluan nëpër botë dhe shkaktuan një reagim rrënqethës dhe dëshpronjës. Qeveria e Beogradit e hodhi poshtë ç’farëdolloj akuzimi, sepse diplomati amerikan mundohet “ me një kopicë të rrenave dhe shpifjeve” që ta tërhek vëmendjen e opinionit ndërkombëtar “prej planeve të saja që janë të lidhura ngushtë me organizatën terroriste, të ashtuqujaturën Ushtria Çlirimtare e Kosovës”. Me 18.janar e shpallën si “person të padëshirueshëm”, sepse e kishte “shkelur dhe keqpërdorur mandatin”, dhe kërkonin që brenda 24 orëve të lëshonte shtetin.103 Walkeri këtë kërkesë e refuzoi dhe mbeti në vendin e punës, edhe në saje të ndërhyrjes së Wesli Clarkut tek Millosheviqi, arriti që ai edhe mëtutje të mbetet në Kosovë. Me 21.janar 1999, kur urdhëri për largimin e Walkerit qe suspenduar përkohësisht, policët sërb u kthyen sërish në Raçak dhe trupat e të vrarëve prej xhamisë lokale i sollën në Prishtinë, duke theksuar se atje do të kujdesen për obduksionin e tyre si dhe do ta vërtetojnë shkakun e vrarjes.  Sipas versionit zyrtar sërb viktimat nuk qenë të vrarë, por patën rrënë në ndeshje me policinë; vendasit i patën veshur me tesha civile dhe i sollën në vendin ku i patën gjetur. Vetë pushtetmbajtësit sërb nuk i besoni këtij pohimi, për këtë fliste bukur mirë argumenti, se qeveria sërbe ia pati ndaluar prokurores gjenerale të Tribunalit të Hagës Louis-ë Arbour të mos e viziton Kosovën dhe të merr pjesë tek ky hulumtim. Kjo shkaktoi shumë kokëçarje edhe debate të kota, kësaj karavane iu patën bashkangjitur edhe ministri për punë të jashtme i Rusisë dhe Këshilli i Sigurimit.104 Debati për atë se ç’pati ndodhur në të vërtetë, zgjati deri kah mesi i marsit, sepse pastaj një grup i ekspertëve sërb dhe belorusë e vërtetuan versionin zyrtar të ngjarjes, që e mbartën edhe disa prej gazetave perendimore (këtu duhet veçuar Le Figaro-në dhe Le Mondi-n). Pas disa kohësh  patologët finlandez nën udhëheqjen e zonjës Helena Renta sipas porosisë së Unionit Europian dhe OSEBE-së sërish i shiquan kufomat e të vrarëve dhe konstatuan, se ”civilistët kishin qenë të paarmatosur”, sepse në duart e tyre nuk gjetën dot fare tragjet e barutit.105

    Për vrasjet në Raçak Walkeri menjiherit e lajmëroi Holbrukun dhe Clarkun, këto masakra ndodhën për momentin e duhur për zonjën Medlin Ollbrajt: gjatë javëve të kaluara në mënyrë të prerë dhe permanente theksonte, se dyshon në mundësinë dhe arsyeshmërinë e politikës paqësore ndaj Millosheviqit, por lidershipi i administratës së Klintonit nuk e dëgjoi fare.106 Porsa morri vesh për masakrimet e bërra, e shpalli si një veprim simbolik, që e vërteton dhe tregon shkeljen e marëveshjes së tetorit në mes Holbrukut dhe kreut sërb, dhe kërkon intervenimin e menjihershëm kundër Jugosllavisë. (Nuk është e rastit se Washington Post-i po në këtë moment prej shërbimeve sekrete amerikane fitoi disa magnetograme me bisedat e inçizuara telefonike në mes nënkryetarit sërb Nikolla Shainoviqit dhe Sretan Lukiqit kreut të njësive speciale. Prej tyre mundej të konstatonim, se krerët politik të Beogradit patën urdhëruar për këto masakra apo me to qenë pajtuar.)107 Klima që mbretëronte në State Department (Stejt Department), dukshëm pati treguar deklarata e përfaqësuesit të saj për shtyp James P.Rubin-it, se diplomacia amerikane nuk e shiqon Millosheviqin si një pjesë e problemit ballkanik, por si “vetë problemi”, që duhet larguar sa më parë. Këtë mendim nuk e ndanin qarqet e larta të Pentagonit, qysh në tetor 1998 qartë e theksuan, se në Kosovë nuk e kanë ndër mend ti përdorin njësitë e veta, për misionin  e mirëmbajtjes së paqës në Kosovë.108 Zonja Ollbrajtë me 17.janar i ftoi në këshillim bashkëpunëtorët e saj të afërt, që me ta të bisedon për këtë, se si duhet bindur ushtarët si dhe aleatët ballkanik, se sulmi ajror kundër Jugosllavisë është i domosdoshëm. Për ti ikur moskuptimit si dhe vështirësive tjera, vendosën, se kësaj here kanosjen për përdorimin e forcës do ta ndërlidhin me kërkesën për ndërprejejn e zjarrit si dhe me planin global për zgjidhjen e krizës, siq patën vepruar në vitin 1995 në rastin e Bosnjës dhe Hercegovinës. Prej Millosheviqit vendosën që të kërkonin Shqiptarëve të Kosovës tua njeh vetëqeverisjen (kupto autonominë speciale); prej tyre që ti ngrinë planet për pavarësimin e Kosovës si shtet i pavarur për më vonë. Nëse Sërbët do të përgjigjeshin negativisht – kështu vendosën -, se do tju bëjnë thirrje aleatëve europian, që ta përkrahin intervenimin ajror të Natos; nëse kjo do të vjen prej palës shqiptare, SHBA do t’ua ndërpresin ndihmën ndërkombëtare, që e fitonin. Ky skenar, tentonte kah konsolidimi i rolit vendimtar amerikan në Ballkan, duheshte përkrahur me premtimin, se Uashingtoni në Kosovë do ti dërgon njësitë amerikane në suazat e misionit paqësor ndërkombëtar, kjo do ta pengonte akuzimin se SHBA nuk janë të gatshme të marrin përsipër obligimet që rrjedhin prej zgjidhjeve politike. Që njëherit qarqeve vendase ushtarake tua mbyllte gojën, që pajtoheshin me kolegët europian, se fitoren kurri nuk mundet arritur vetëm me bombardimet ajrore, edhe aq ma pak në rastin e luftës qytetare, zonja Ollbrajtë vendosi që ti lidh kontaktet me shumë njerëz të rëndësishëm, prej tyre duhet veçuar sidomos sekretarin për mbrojtje William Cohen-in, me këshilltarin për siguri nacionale Sandy Berger, me drejtorin e CIA George Tenet-in dhe me kreun e gjeneralshtabeve të bashkuara Hugh Shelton-nin. Pas disa ditë të bisedimeve intenizive presdientit amerikan Klintonit ia propozoi planin e përpunuar strategjik dhe pa asnjifarë problemi fitoi ngjyrën jeshile për implementimin e saj.109 Se sa i shërbeu vetë presidentit ky intervenim në Ballkan, që ta largonte vëmendjen e opinionit publik prej skandalit, ku mundohehsin ta përfshinë kundërshtarët republikanë për shkak të dëshmimit të rrejshëm që e dha nën premtimin për raportet e tija me Monika Lewinskin, kjo duhet të jetë objektiv i një studimi serioz.110 Për çdo rast presidenti amerikan nuk i respektoi fare instruksionet e shërbimeve sekrete, për atë, se përzierja në krizën kosovare paraqet rrezik, poashtu nuk e lodhi kokën fare për kundërshtimet e shumë anëtarëve të Kongresit, por me 20.janar 1999 u dha urdhër disa anijeve luftarake amerikane në Mesdhe që të drejtohen kah Deti Adriatik. “Duke qenë i preokupuar me atë se si historianët do ta vlerësojnë periudhën kur Klintoni qe kryetar,” shkroi Michael T.Klare profesor në Hempshire College në Massachusetts, “zoti Klinton është i vendosur që shpinën e vet ta floririzon ashtu që ta thekson rolin e kreut të forcave amerikane duke e theksuar fuqinë ushtarake të SHBA-së.”111

    Në ditët e ardhëshme planin e rri strategjik ua prezantuan aleatëve europian, që e pranuan, sepse dëshironin tu iknin bashtadisjeve amerikane, se janë “pasiv, jo të vendosur dhe pa strategji veprimi”.112 Të vetmit që vepruan pa asnjifarë veprimi kritik qenë krerët e Britanisë së  Madhe, për këtë shtet Noam Chomsky shkroi, se është aq i pavarur prej SHBA sikurse kishte qenë në kohën e Gorbaçovit Ukrahina e pavarur prej BRSS-së. Franca u mundua që ti kundërvihet  saj duke kërkuar që për intervenimin e aleancës Verioroatlantike në Kosovë të ep pëlqimin Këshilli i Sigurimit. Pastaj nuk insistoi më kur prej Uashingtonit erdhi qëndrimi negativ, i përkrahur me pohimin se “Natoja duhet të jetë i aftë vetë të vepron pa SHBA”.113 Me 22.janar 1999 në Londër u mblodh Grupi i Kontaktit, që morri vendimin, se do të vazhdon me aktivitetin diplomatik dhe prezanton palëve në konflikt një sërrë kushtesh për zgjidhjen e krizës, por me një vëretje, se për to nuk do të zhvillon negociata. Këtë listë e përpiluan Kristofer Hilli dhe përfaqësuesi i UE ambasadori austriak në Beograd Wolfgang Petritsch dhe në të paraqitën pikat kryesore të marëveshjes në mes Millosheviqit dhe Holbrukut: autonominë speciale për Kosovën dhe integritetin teritorial të federatës jugosllave.114

    Këtu duhej siguruar edhe garancën e palës ruse për pranimin e përdorimit të dhunës kundër Jugosllavisë – në rastin, nëse do të mbaronte huq edhe kjo potezë e fundit diplomatike – siq e pati paralajmëruar këtë në fillim të tetorit ministri i saj i jashtëm. Me 27.janar zonja Ollbrajtë gjatë një vizite në Moskë e shfrytëzoi pushimin gjatë Traviatës së Verdit, që e kishte ftuar kolegu i saj rus në teatrin Bolshoj dhe filloi të ngërcen këtë çështje: prej tij nuk kërkoi që ti përkrah sulmet ajrore të Natos kundër Sërbisë, por vetëm atë që ta përkrahë konferencën paqësore, që do të organizohej së shpejti. Nëse kjo do të mbaronte pa sukses. Le ta pranon intervenimin ushtarak, sepse ishte tejet e qartë se Millosheviqi nuk është i gatshëm për kompromis nëse nuk do të ketë presion të gjithëanshëm. Atë që ia ofronte zonja Ollbrajt Ivanovit, qe një marëveshje e qetë, që Moskës i lejonte, që në rastin e intervenimit ushtarak publikisht të proteston, por nuk do të mundohet atë ta pengon. Ministri i jashtëm rus qe i vetëdijshëm se duhet të rruan mardhëniet e mira me SHBA, që ti garanton kreditë e FMN, gjatë kohë qe negativisht i disponuar ndaj Millosehviqit, pa asnjifarë fjale e pranoi propozimin e saj.115 Në të njëjtën natë bashkëpunëtorët e zonjës Ollbrajtë hynë në kontakt me aleatët europian dhe i informojnë për zhvillimin e rrjedhave dhe njëherit e fitojnë përkrhajen e tyre. Europianët sërish propozuan thirrjen e Grupit të Kontaktit, që sërish ta thekson, se si duhet vepruar, por zonjën Ollbrajtë e bindën atëherë kur ia garantuan se kësaj here do të sjellin vendime konkrete.116

    Me 26.janar 1999 Grupi i Kontaktit u mblodh në Londër dhe solli vendimin – edhe për shkak të mbresave të masakrit të rri, që e realizuan njësitë policore speciale sërbe në fshatin Rugovë -, do të mundohen ti bindin Shqiptarët dhe Sërbët, që në përputhshmëri me planin e Hillit ta pranojnë për tri vite administratën ndërkombëtare shqiptaro-sërbe të Kosovës. Që ta shfaqin bindshëm këtë vendim, apo më mirë thënë ultimat, Natoja u dërgoi palës sërbe  një “kërcnimë miqësore” dhe me 30.janar deklaroi, se NATO-ja është e gatshme për të intervenuar.117 Sekretari gjeneral i saj (Javier Solana) Havier Solana e vërtetoi se aleanca ka marrur të gjitha masat e duhura për intervenimin e shpejtë në Kosovë. “Në dekadën e mëparshme”, theksoi ai, “pamë se në Jugosllavi shumë rrëndë ndërpriten konfliktet e brendshme, nëse komuniteti ndërkombëtar nuk është i vendosur për përdorimin e forcës.”118 Për këtë qëllim edhe Këshilli i Natos ia dha lejen pa asnjifarë formalizmash shtesë ti fillon sulmet ajrore kundër teritorit jugosllav. Beogradi si një formë përgjigjejje ia adresoi me 1.shkurt 1999 Këshillit të Sigurimit thirrjen, që “ta pengon sulmin e (planifikuar) ushtarak”. Por në Pallatin e Qelqët nuk gjeti dot mirëkuptim: qysh më 28.janar në kryeqendrën e Natos në Bruksel Kofi Annanit iu duk e mirëseardhur, që të deklaron se në disa raste për tejkalimin e konflikteve të brendshme në një shtet duhet përdorur dhunën “duke mos e përfillur qëndrimin e qeverisë së saj sovrane”.119