19. Refugjatët kosovarë në Maqedoni dhe Shqipëri

     Në fillim të marsit 1999 katastrofa humanitare u përkeqësua dukshëm. Sipas vlerësimeve të UNHCR prej fillimit të konfliktit në Shqipëri kërkuan strehim  262.000 njerëz, prej të cilëve siq lajmëroi televizioni tiranas afër 100.000 mbetën pa ushqim dhe strehë mbi kokë. Në Maqedoni kishim të bënim edhe me rrethanat më të dobëta, sepse atje erdhën prej 115.000-120.000 refugjatë ku kanosej kriza humanitare, sepse ajo ishte njëra prej shteteve më të varfëra në Europë. Maqedonia ishte ajo thembërr e Ahilit të planit strategjik të Natos, që Millosheviqi u mundua qysh në ditën e parë, kur filluan ndeshjet atë ta “sulmon” dhe destabilizon përbrenda.  Duke i shfrytëzuar emocionet sllave dhe ortodokse të popullit shumicë si dhe pakicës sërbe, shërbimet sekrete të Millosheviqit në Shkup demonstruan një sërrë manifestimesh, ne mesin e protestuesve u gjetën të atillë që i dëmtuan rrëndë ambasadat amerikane, britanike dhe gjermane.225 Të nesërmen qeveria në Shkup dha urdhër për mobilizimin e pjesërishëm dhe me 3.prill i mbylli kufijët me Jugosllavinë duke pasur frigë, se presioni i refugjatëve – në mesin e të cilëve gjindeshin edhe pjesëtarët e UÇK-së – do ta prish baraspeshimin e fijësuar etnik në mes Shqiptarëve dhe Maqedonasëve. Ky vendim u “rrahu pas shpine dhe u shkaktoi shumë telashe” 65.000 njerëzve të dëbuar me dhunë prej Prishtinës dhe të orientuar për në Maqedoni të zhigosur me vagonët e trrenit, dhe u gjetën në një “hapsirë ku rramja e shiut dhe toka e askujt tek pika kufitare e Bllacës ju dukeshin si një epizodë i pamundshëm në horizontin e jetës së shumë Kosovarëve”.226Për ta arsyetuar sjelljen e tij kryeministri Ljupço Georgievski u mundua që fajin ta hedh, për atë që ndodhi mbi supe të birokratëve të Natos, sepse në mënyrë të papërgjeshme shkaktuan krizën e refugjatëve: “Njerëzit në Bruksel e filuan luftën dhe pastaj shkuan për ti festuar festat dhe në pushime. Problemin para derre ia lanë Maqedonisë.”227 Pas ndërmjetësimit të qeverive europiane pushtetmbajtësit në Shkup refugjatëve ua mundësuan hyrjen e tyre në Maqedoni, por me një kusht, sepse bëhet fjalë vetëm për stacionin e parë në rrugë për në shtetet tjera, që ishin të gatshme ti pranonin. Ky gjest i vullnetit të mirë assesi nuk e zbuti nervozizmin në mes refugjatëve (numri i tyre u rrit në 250.000) dhe Maqedonasëve, që erdhi në shprehje tek ndeshjet e shpeshta me policinë. Vetëm prania e njësive të Natos, që me ardhjen e ushtarëve amerikan afër 5.000 numri i tyre u rrit në 8.000 e pengoi këtë shkallëzim të mëtejshëm të armiqësive.228

    Në Shqipëri refugjatët qenë të pranuar shumë ngrohtë dhe miqësisht – shumica e tyre gjetën strehim tek shtëpitë private -, edhe atje rrethanat bëheshin tejet eksplozive. Në Shqipëri numri i refugjatëve arriu prej 280.000 deri më 300.000 njerëz (sipas disa vlerësimeve edhe afër 460.000), për mirëmbajtjen e të cilëve për muajët e ardhëshëm duhej pasur afër 600 milionë dollarësh amerikanë.229 Pozita qe tejet e rrëndë edhe në Mal të Zi, ku ikën 35.000 deri më 70.000 Shqiptarë. Britanezët e vlerësuan se prej fillimit të krizës kosovare në pranverë 1998 afër 1.100.00 njerëz qenë të detyruar të ikin; për ta u mundua të kujdeset UNHCR si dhe Kryqi i Kuq Ndërkombëtar si dhe afër 180 organizatave joqeveritare, të gatshme për tu ndihmuar njerëzve dhe të ballafaqohen me këtë tragjedi humanitare që nuk pati rastin e vet në historinë bashkëkohore europiane. Për ta zbutur këtë deri dikundi me 13.prill Natoja vendosi që të organizon një operacion ndihmës i quajtur Allied Harbour (Strehimi i aleatëve), ku i përdorën njësitë që i dhanë në disponim shtetet aleate. Kjo shkaktoi një sërrë konfliktesh kompetente, që nuk mundej aq lehtë tejkaluar.230