23. “Dëmi anësor”

     Rezistimi i paritur i regjimit sërb pas tri javësh të bombardimeve e shtyrri Wesli Clarkun tek njohja cinike, se Sërbët i pati nënçmuar. Kjo në Pentagon shkaktoi njëfarë dëshprimi, saqë gjeneralit ia ndaluan kontaktet e mëtejme me gazetarët dhe sollën vendim për rritjen e aktiviteteve ushtarake. Zëdhënësi i UÇK-së Jakup Krasniqi me 12.prill 1999 në Bruksel u takua me Medlinë Ollbrajtë (Madeleine Albright), po atë ditë Daily Telegraph e botoi lajmin, se Amerikanët i filluan takimet e fshehta si dhe bisedat me palën kosovare për konsolidimin e UÇK-së. Sekretari shtetror i mbrojtjes iu drejtua Kongresit për mjetet financiare shtesë me një vlerë prej katër miliardë dollarësh amerikanë, që duhej ti mbulonin shpenzimet në sulmin kundër Jugosllavisë, si dhe paralajmëroi mobilizimin e 33.000 rezervistëve si dhe përfaqësuesve të Gardës nacionale, në rradhë të parë të pilotëve.261

    Në kreun e aleancës Atlantiko Veriore sollën vendimin, se do ta rrisin dukshëm numrin e sulmeve ajrore, duke e pasuruar edhe listën e caqeve, duke përfshirë edhe qendrat industriale me karakter ushtarak, stacionet radiotelevizive si dhe infrastrukturën tjetër strategjike. Prej këtij momenti në operacionet e tyre përdorën më shumë avionë si dhe i shtuan dhe forcuan aktivitetin e tyre: prej fluturimeve tetëorëshe në fillim, kaluan në flutrimet që filluan të zgjasin njezetë e katër orë. Përveç në Beograd në mënyrë sistematike filluan ti bombardojnë urrat mbi lumin Danub (gjashtë i rrëzuan, katër i dëmtuan rrëndë), uzinat më të rëndësishme sërbe, centralet elektrike, rafineritë, magazinet e naftës dhe plinit. Qëllimi kryesor i këtyre sulmeve nuk qe vetëm ai që të shkatrohet infrastruktura, aq jetike për maqinerinë ushtarake sërbe, por të dëmtohet rrëndë morali i popullatës duke e detyruar atë që ti kundërvihet Millosheviqit.262 Në vazhdim të aktiviteteve ushtarake Natoja nuk u përqëndrua tek përdorimi i “armëve intelegjente”, por vendosën që të përdorin edhe armët konvencionale që qëllonin sipas rastit. Në praktikë kjo nënkuptonte, se e lanë anësh politikën, që në fillim silleshin, se njëra prej prioriteteve të Natos qe sa më i vogël të jetë numri i viktimave civile. Për pasojat nuk duhej pritur aq gjatë: gjatë natës së 6.prillit raketa gabimisht e goditi qytetin Aleksinac, duke shkaktuar 17 të vrarë dhe shumë të plagosur. Pas kësaj ngjarje, mediat e Beogradit e patën shfrytëzuar gjërrë e gjatë për interpretime të ndryshme, në vzhdim erdhi deri tek ngjarjet tjera më tragjike: me 12.prill avionët e Natos e sulmuan urrën hekurdhore në Sërbinë jugore në relacionin Beograd-Shkup, rastësisht e patën qëlluar trenin  për pasagjerë dhe shkaktuan vdekjen e 55 njerëzve, siq shkruante shtypi beogradas, sipas të dhënave të shtypit perendimor vetëm 10 viktima. Dy ditë më vonë kjo ngjarje sërish u përsërit: dy kolona të refugjatëve shqiptar në mes Gjakovës dhe Deçanit piloti i avionit F-16 të Natos e ndërroi për një konvoj ushtarak sërb, i sulmoi dhe vërrau 75 njerëz, 23 i plagosi. Këtë lajm e botoi ministria e jashtme jugosllave, përderisa Jamie Shae-i e pati refuzuar. Të nesërmen qe i detyruar ta pranon se kjo qe e vërtetë: ”Ky qe momenti më delikat për mua,” deklaroi më vonë ai.263 Ky incident shkaktoi shumë telashe si në Këshillin e sigurimit në mes zavendësit të Ollbrajtë si dhe ambasadorit rus Lavrovit si dhe në Europën Perendimore forcoi kundërshtarët e sulmeve ajrore. Një dëshprim tjetër shkaktoi edhe deklarata e një zëdhënësi të Natos ku pati thënë, se kokat e bombave me të cilat i qëllojnë tanket sërbe janë të pajisura me uran të varfëruar, i përdorur tek “ ngjysimi i tankove” për shkak të masës së dendur të madhe. Ky lajm shkaktoi shumë telashe, sepse paqësorët theksonin, se ky material është i njohur me shenjën U-238, i cili pati shkaktuar “sindromën e gjirit perzik”, një tip smundje, parasegjithash leukeminë, që u smurën ushtarët që vinin në kontakt me të. (Në atë momnet askushi se dinte se këto bomba me uranin e varfëruar i patën përdorur qysh gjatë viteve 1994 dhe 1995 në Bosnje dhe Hercegovinë.)264

    Propaganda sërbe në mënyrë precize i shfrytëzoi këto të dhëna, që mediat ndërkombëtare i absorbonin dhe botonin si ma keq. I bindur se opinioni perendimor prej ditës në ditë kthehet në favor të tij, Millosheviqi fitimtarisht konstatonte se: “ Në këtë luftë fitimtarë jemi ne.”265 Kjo u shkaktonte kokëçarje psikologëve të Natos, që gjatë kohë e kishin identifikuar amrikun e tyre kryesor tek stacionet televizive beogradase (shtetror ishte ai që ishte nën kontrollin e Mira Markoviqit). Në mes tjerash i fajësonin, se e keqpërdornin  vrasjen aksidentale të refugjatëve shqiptar duke i publikuar sqenat, që “i tejkalonin të gjitha kufijët e shijes dhe objektivitetit”.266 Pala amerikane kishte përgaditur një plan ku parashihej sulmi kundër “ministrisë së rrenave”, por këtij sulmi i kundërviheshin Francezët dhe Britanezët. Deri tek sulmi erdhi me 21. dhe 23. prill 1999, ku gjatë sulmit të dytë humbën jetën 16 gazetarë dhe teknikë. Qeveria sërbe këtë sulm e karakterizoi si “një krim pa rast të ngjajshëm në histori”, përderisa mediat perendimore theksonin se këto ndërhyrje duhet kuptuar si një akt të vendosur të Natos për shkatrimin e qendrave të regjimit (dy ditë më parë qe qëlluar selia e Partisë socialiste sërbe).  Kjo nuk do të nënkuptonte se shumica prej tyre sulmet kundër televizionit nuk i gjykonin, kjo e tregonte atë, se Natoja “i bombardon njerëzit me mendimet e të cilëve nuk pajtohet assesi”. Ky incident pati lërrë shumë hapsirë për paragjykimet e shumta se mediat perendimore në Beograd e patën lajmëruar drejtorin e televizionit shtetror si dhe disa bashkëpunëtorë të tijë për rrezikun potencial, nuk bënë asgjë, që ti informojnë për këtë fatëkeqësi të “peshqëve të vegjël”.267

    Regjimi i Beogradit për shkak të gjendjes së luftës me 8.prill 1999 i ndaloi të gjitha tubimet publike, mirëpo ndodhi e kundërta, shumë qytete sërbe, në rradhë të parë Beogradi u shëndrua si një qendër e madhe manifestuese, ku njerëzit e shprehnin dëshprimin e tyre kundër bombardimit duke vendosur për trupi caqet prej letre. Të shumtit si mbrojtës njerëzor i mbronin uurat dhe uzinat me rëndësi apo mbliedheshin në tregjet  duke kënduar dhe vallëzuar, duke dëgjuar grupet e ndryshme muzikore, në një atmosferë të shprazur që nuk përkonte me momentin tragjik.268 Para syve të botës finguronin me trimërinë e tyre, duke shpallur veten si viktima të pafajshme të dhunës, për zëdhësit e humanizmit të vërtetë, njëherit e shprehin nacionalizmin e tyre fanatik, që nuk u lejonte ta kuptonin, se sa i shfrytëzon dhe keqpërdor regjimi për qëllimet e veta. Intelektualët e rrallë që patën mbajtur një qëndrim kritik ndaj regjimit të Millosheviqit, u gjetën nën përqafimin e vetëdijes dhe patriotizmit:  për nga njëra anë nuk mundej të rinin indifirent me atë që po ndodh në Kosovë, nga ana tjetër nuk mundeshin ta arsyetonin dhe përkrahin bombardimin që u shkatronte shtëpitë. “Në Sërbi,” shkruante Nebojsha Popov, “ demokracia u gjet nën zjarrin e kryqtë të dhunës së jashtme dhe asaj të bredhsme. E rrethuar në një kamp përqëndrimi, e rruajtur dyfish.”269