27. Dështimi i Rusëve

    Paralelisht me zhvillimin e negociatave për largimin e ushtrisë sërbe prej Kosovës, pala ruse dhe amerikane debatonin për mundësitë e përfshirjes së njësive të tyre në KFOR. Tek kjo Moskva assesi nuk qe e gatshme që ta pranon rolin inferior, por njëherit dëshironte ta garantonte kontrollin mbi pjesën veriore të Kosovës duke e pushtuar me 10.000 ushtarë.329 SHBA iu kundërvënë këtij plani me vendosmëri të prerë, sepse realizimi i saj do të nënkuptonte ndarjen e Kosovës dhe njëherit pjesës më të madhe të popullit shqiptar të Kosovës do t’ia pengonte kthimin në shtëpitë e tyre. Me një sjellje të këtillë thellë e patën lënduar dinjitetin rus, edhe aq ma shumë se Italia fitoi zonën e saj okupuese. Përfaqësuesin e intelegjencisë liberale moskovite e kaploi ndjenja e dëshprimit dhe jofuqisë, e zgjëruar në mes të popullit rus, me konstatimin, se Perendimi me Rusinë sillet ashtu si me pelenat për fëmijë: “ Neve na përdorni për punën e ndyer, pastaj na hedhni larg.”330 Në Moskë zhvillohej debati i ashpër në mes Talbotit dhe Çernomirdinit për lidershipin dhe përbërjen e njësive ndërkombëtare në Kosovë, për shkak të disa mosmarëveshjeve erdhi me 11.qershor deri tek ndërprerja e bisedave, në gazetat vendase dominoi komenti se aleanca Nato është e gatshme që ta flijon Rusinë, për ta siguruar Kosovën. Si argument se Rusia nuk është ajo siç  shprehej Solzhenicini, “lypësi me bombën atomike në dorë”, Jelsini u dakordua me planin e fshehtë, ku qarqet e larta ushtarake ishin marrur veshtë me Millosheviqin, dhe tek kjo e tejkaloi qeverinë ruse edhe vetë Çernomirdinin (me të cilin raportet në mes tyre u dobësuan dukshëm).331 Sipas të shkruarit të javores moskovite Profil, që në kujtimet e veta e vërtetoi edhe vetë Martti Ahtisaari, flet se me 11.qershor 1999 gjenerali Anatolij Kvashini, kreu i gjeneralshtabit, me një telegram të shifruar u dha urdhër njësive ruse në Bosnje dhe Hercegovinë, të futen në Kosovë. Afër 200 ushtarë në të vërtetë marshuan drejt Prishtinës, ku Sërbët i pranuan si çlirimtar. Me 12.qershor në mesnatë e pushtuan aeroportin e Sllatinës, për të ofruar pikën qendrore, ku aeroplanët rus duhej të sjellnin afër 12.000 parashutistësh, të duhur për pushtimin e regjionit, ku Sërbija llogariste, se do të mbetet nën kontrollin e saj. Sipas disa parashikimeve të analistëve perendimor Natoja qe sjellur para veprimit të kryer, duke u pajtuar me zhvillimin e tillë të ngjarjeve. Berliner Morgenposti këtë operacion e quajti si “Kërcimi i panterit”, pas fillimit të sukseshëm u tregua si tejet joefikas, sepse me inicijativën amerikane Hungaria, Bullgaria dhe Rumunia ua ndaluan fluturimin aeroplanëve rus mbi territorin e tyre.332 Bataljoni rus, që me vete kishte rezerva ushqimore vetëm për dy ditë, qe i detyruar të pajtohet me arrtijen e marëveshjes me Naton. Përnjë kohë dukej se erdhi deri tek keqësimi i mardhënieve në mes palës ruse dhe aleancës Nato, nuk qenë të pakët ata analistë që parashikonin se “ekziston rreziku për një konflikt të rri në mes Rusisë dhe fuqive perendimore”. Wesley-i Clark-u e urdhëroi gjeneralin Michael Jackson, që ta pushton linjën e aeroportit Sllatina me helikopterët Apache, ku Pentagoni i dha leje se mundet ti përdor. Kreu i KFOR-it qe tejet racional, që me pajtimin e gjeneralshtabit britanik e refuzoi urdhërin e Clarkut duke zhvilluar një debat tejet dramatik, dhe për shkak të tij assesi nuk e ka ndërmend që të shkakton luftën e tretë botërore.333

    Loja e Kremlinit nuk qe assesi e palogjikshme, siç e akuzonin mediat ruse, sa u përket interesave ruse: pas një aktivteti të bujshëm diplomatik në negociatat në mes përfaqësuesve të Uashingtonit dhe Moskës në Helsink me 17.qershor 1999 arritën marëveshjen, që përcaktonte, se një pjesë e ushtrisë ruse prej 3.600 ushtarësh aq sa i mblodhën Rusët për në Kosovë, edhe matutje do ta kontrollojnë aeroprotin e Prishtinës, pjesa tjetër do të shpërndahet  në pjesën amerikane, britanike dhe franceze të KFOR-it, por nën komandon e oficerëve të saj. Në këtë mënyrë – në Kosovë në aspektin simbolik do të garantohej sovraniteti sërb, shkruante gazeta Izvestja.334

    Në suazat e operacionit Roja kolektive me 12.qershor filluan në Kosovë të vijnë njësitë e KFOR-it, që gjatë 48 orëve të para erdhën 14.000 ushtarë. Prej Shqipërisë, Maqedonisë dhe Malit të Zi përkundër tentimeve që ta pengojnë kthimin e refugjatëve kosovar, inicuan kthimin e mijëra Shqiptarëve një fluksi më të madh në historinë moderne: sipas të dhënave të UNHCR deri më 16.qershor u kthyen 45.000 njerëz, deri me 26.qershor afër 300.000.335 Njëherit erdhi deri tek ekzodusi i 165.000 Sërbëve dhe 70.000 Romëve, që ikën për shkak të vjedhjeve, djegjeve dhe krimeve tjera ndaj Shqiptarëve të Kosovës, edhepse Solana u premtonte se siguria e tyre është e garantuar. Ngjarjet në teren nuk i vërtetonin fjalët e tija, sepse me dominimin e zbrastisë që dominoi pas largimit të njësive sërbe, KFOR-i nuk qe i aftë të ndërton rrendin, UÇK-ja që numëronte afër 20.000 ushtarë, nuk qe e gatshme të largohet armëve dhe revanshizmit. Por e kundërta, anëtarët e saj silleshin si fitimtarë dhe në rivalitet me partinë e Ibrahim Rugovës mundoheshin të ofrojnë pushtetin civil dhe ushtarak në Kosovë.336

    Në këto rrethana të tensionuara erdhi deri tek zbulimi i varreve masive si dhe kampeve të përqëndrimit, pyetja më e vështirë qe, si të bëhet demobilizimi i UÇK-së. Fakti se krerët e saj njësitë ruse i trajtonin si “ushtri armiqësore” dhe paralajmëronin se do ti sulmojnë, ashtu siq i kishin sulmuar vullnetarët rus, që morën pjesë me Sërbët tek spastrimi etnik, kjo situatë nuk sjellte askundi tjetër përpos tek eskalimi i konflikteve të reja.337 Për ta çmilitarizuar UÇK-në Britanezët hyrën në kontakt me njërin prej krerëve të saj dhe arritën marëveshjen, ku Hashim Thaçi e kundërshtoi këtë. Zonja Medlin Ollbrajt (Madeleine Albright) në Kosovë e dërgoi Xhejms Rubinin (James Rubin), i cili gjatë negociatave në Rambuje u miqësua me “komandant Gjarpërin”, për ta bindur, që ta pranon kompromisin e propozuar: gjatë 90 ditëve anëtarët e UÇK-së duhet ti dorëzojnë armët KFOR-it dhe të përfshihen brenda njësive policore apo brenda Gardës së planifikuar nacionale. Me 21.qershor 1999, një ditë pas largimit të ushtarit të fundit prej Kosovës, Thaçi dhe gjenerali Xhekson (Jackson) në këtë drejtim e nënshkruan marëveshjen, që mbeti vetëm në letër, sepse assesi nuk kontribuoi tek realizimi i idealit të shteteve perendimore për një Kosovë multietnike, në emër të cilit Natoja e filloi luftën. Javier Solana gjatë vizitës së tij në Kosovë u bëri thirje Shqiptarëve, “që të mos e lejojnë, që urrejtja tua vërshon zemrat e tyre”, këto fjalë tingëllonin në mënyrë patetike  dhe të pakuptimta tek eksplodimi i ndjenjave, që një shekull të tërë të përbuzjes dhe ofendimeve të ndryshme të popullit shqiptar prej kopitës koloniale dhe asimilonjëse sërbe, ku revanshizmi akoma mbetet si një ligj moral. “Në kulturën perendimore shuma e dy fajeve nuk është e barabartë me një të drejtë, në Ballkan kjo është e vërtetë: fitonjësit i takon pengu, syri për syrin, dhëmbi për dhëmbin, si në Dhjatën e vjetër,” kështu konstatonte gjenerali Jackson.”338

    Pastaj filloi të lëvizë maqineria diplomatike për rindërtimin e Kosovës dhe Sërbisë. Grupi G-8 me 20.qershor 1999 kërkonte rindërtimin e Kosovës dhe Sërbisë, le të fillon me reformat demokratike dhe ekonomike, nëse dëshiron të fiton ndihmën e Paktit të stabilitetit për Europën Juglindore, e themeluar me 10.qershor në Keln. Tek kjo haptazi nënvizoi se mjete nuk do të ketë, “përderisa në pushtet mbetet Millosheviqi”.339 Këto thirje të hapura për realizimin e grushtshtetit dëgjoheshin si tejet qesharake në krahasim me dominimin e despotit në të gjitha sferat e jetës në Sërbi, edhepse nga të gjitha anët vjenin thirjet për inicimin e ndryshimeve rrënjësore politike, për tërheqjen e gjendjes së jashtëzakonshme si dhe shpalljes së zgjidhjeve të reja. Millosheviqi ndaj këtyre thirrjeve për tu larguar prej pushtetit për të mirën e Sërbisë, përgjigjej se kundërshtarët e tij nuk mendojnë seriozisht, dhese nuk i vinte rrëndë që me anë të maqinerisë propagandistike ta prezantonte humbjen sërbe si fitore  politike, me theksin se kuri nuk u bë peng i diktatit prej Rambujesë, politika e tij konsiderohej si një strategji politike konform asaj të OKB si dhe rolit të saj angazhonjës për zgjidhejn e kësaj krize, shkaku qe sulmi që askushi nuk e provokoi prej Sërbisë; Sërbia e rruajti sovranitetin mbi Kosovën si dhe mbi 1.300 varreve të shenjta; UÇK-ja qe e detyruar të çmilitarizohet; njësitë e huaja nuk kanë të drejtë lirisht të lëvizin në mbarë teritorin, por vetëm në Kosovë; rindërtimi i Ballkanit nuk mundet ta tejkalon Sërbinë, siq shihet pra Kombet e Bashkuara këtë nuk do ta lejojnë.340

    Uashingtoni zyrtar e shpalli shpejt e shpejt fletarrestin për Millosheviqin si dhe  kriminelët tjerë ushtarak prej rrethit të tij me një vlerë prej 5 miljonë dollarësh, kjo shkaktoi shumë reagime dhe refleksione, të cilët theksonin, se nuk është e mundur që tërë përgjegjësinë thjeshtë tua hedhin përsipër vetëm disa personaliteteve politike jugosllave. “Millosheviqi nuk është kriminel i vetmuar” shkruante Tages-Anzeger prej Cyrihut. “Gjatë dhjetë viteve luftë për Sërbinë e madhe gjithmonë e gëzonte përkrahjen e masave të gjëra popullore: prej përfaqësuesve të Akademisë deri tek fshatarët, prej të ashtuquajturve politikanë të opozitës deri tek ushtarët, prej mafiasë deri tek nëpunësit. Deri më sot shoqëria sërbe i ka ikur mendimit për realitetin dhe mitin, për viktimat dhe gjakëpirësit, për fajin dhe faljen”.341 Lajmet që vjenin prej Sërbisë e vërtetonin këtë konstatim. Përkundër manifestimeve protestuese që shpërthenin aty-këtu edhe përkundër kritikave (dhe jo për atë se pse e inicoi luftën, por sepse e humbi) kreu sërb akoma sillej si i zoti që në anën e vete akoma e ka kreun ushtarak të ushtrisë jugosllave si dhe njësitë speciale të policisë, që ua lejoi ta plaçkisin Kosovën. Për ta siguruar lojalitetin e forcave të armatousra të pa mundura, djathtas majtas ndante mirënjohje, njëherit pa filloi me një penestri medial ti rindërton urat mbi Danub si dhe infrastrukturën tjetër të shkatruar duke iu paraqitur popullit si shpëtimtar dhe ndërtonjës. Millosheviqi e haronte se e keqja më e madhe qëndronte tek varfëria morale i cili pa mos pasur fije turpi dhe me një retorikë neofashiste tallej: “Shteti ynë është njëri prej shteteve më të lira dhe demokratike në botë.”342