28.  Protektorati kosovar

    Rënia e Millosheviqit dukshëm ndikoi tek rrethanat nëpër Sërbi, sepse regjimi filloi të aplikon ndryshimet kushtetutare.. Kryetari i kuvendit vojvodinas Nenad Çanaku në Novi Sad p.sh me 23. shkurt 2001 deklaroi, se duhet ripërtrirë autonominë e Vojvodinës, ajo me plot të drejt e kërkon prapë, sepse numëron “1/3 e popullsisë së Sërbisë, dhe kontribon me gjysmën e mjeteve financiare”.343 Largimi i kreut sërb prej pushtetit pozitivisht ndikoi tek rrjedhat politike në Kosovë, ashtuqë elita politike Kosovare si dhe komuniteti ndërkombëtar qenë të kënaqur me çlirimin e Kosovës  prej regjimit të Millosheviqit. Kreu i UNMIK-t Bernard Kouchneri themeluesi i organizatës “Mjekët pa kufijë” me 5.tetor 2000 në Prishtinë deklaroi, se bëhet fjalë “për ëndrat që u realizuan”, dhe shtoi, se është i gatshëm që të bashkëpunon me pushtetin e rri të Beogradit tek zgjidhja e pyetjeve të hapura në rradhë të parë ata me karakter humanitar. Krerët shqiptar – edhepse ishin të grindur në mes veti – zgjodhën një strategji tjetër të veprimit, duke qenë të bindur se “asnji lider sërb dhe asnji qeveri sërbe, pa marë parasysh se sa demokratike është  (do të jetë) nuk mundet dot ta ndal rrugën kosovare drejt pavarësisë”.344 Këtë mendim nuk e ndanin qarqet ndërkombëtare politike, që nën presionin e zhvillimit pozitiv të ngjarjeve krijonin iluzion se në Ballkan shumë shpejt do tju gjindet çarja “çështjeve të hapura ballkanike”, dhe filluan të zhvillojnë presione ndaj Rugovës, Thaçit dhe ndaj politikanëve tjerë kosovar, që me Koshtunicën le të arrijnë marëveshjen për kthimin e Kosovës nën sovranitetin e federatës jugosllave. Kjo politikë apo strategji politike e veprimit të komunitetit ndërkombëtar qe e gabuar, pasojat e saja ndihen edhe sot por do të reflektohen edhe në të ardhmen, nëse komuniteti ndërkombëtar nuk e revidon atë. Komisionin ndërkombëtar, që e pati emëruar Kofi Anan me një detyrë, që ta përgadit studimin për ardhmërinë e saj, theksonte dhe rekomandonte, se duhej Kosovës garantuar “pavarësinë e kushtëzuar”, pavarësinë e plotë, do ta fitonte atëherit, kur liderët e saj do të vërtetonin, se kanë aftësi për ti përmbushur “tetë standardet demokratike” siq janë respektimi i të drejtave të pakicave si dhe konsolidimi i raporteve të mira me fqinjët, e gjithë kjo pra, para definimit apo zgjidhjes së statusit juridiko-politik të Kosovës. As administrata e Clintonit e as ajo e Bushit nuk kishin më mirëkuptim për kësi instruksionesh.345

    Prej qershorit 1999 e këndej Kosova u gjet në një situatë të pa definuar për shumë gjëra, e gjithë kjo rrjedh prej paqartësive apo “paradokseve” të rezolutës së Këshillit të sigurimit 1244. Sepse për pranimin e saj qe i nevojshëm përkrahja e Rusisë si dhe mirëmbajtja e Kinës, kjo tingëllonte, si një kompromis diplomatik, sepse fliste për “autonominë esenciale të Kosovës” në pritje të “zgjidhjes përfundimtare” të statusit të saj, assesi nuk e përfshinte “sovranitetin dhe integritetin teritorial të RFJ-së”. Me këtë rezolutë nuk ofrohej përkrahja për tendencat e Shqiptarëve tek arritja e pavarësisë së plotë, por vlente vetëm si porosi për OKB-në, që me ndihmën e KFOR-it ta formon administratën kalimtare si dhe organizon “zhvillimin e institucioneve të përkohëshme për një vetëqeverisje të pavarur dhe demokratike”. Vetë Bernard Kouchner-i  qe i detyruar ta pranon, se përkundër autorizimeve të mëdhaja me të cilat posedonte, më lehtë është gjërat ti shkruajsh, se sa ti realizojsh, sepse zgjidhjen që e ofronte komuniteti ndërkombëtar, Sërbëve u dukej e tepruar, Shqiptarëve si tejet modeste apo të shprehemi me gjuhën e politikanëve kosovar “e papranueshme”. Edhepse “nënmbreti”, siq e quante Financial Times-i Kushnerin në Kosovë e eliminoi rrendin e përdhunuar juridik sërb, sepse i vinte erra e një apartheidi, marka gjermane u fut në qarkullim si mjet pagues si dhe në kufi organizoi doganën, por nuk mundet rishiquar faktin, se si përfaqësues i OKB-së në sytë e Shqiptarëve prej ditës në ditë bëhej si “ferra çalije” apo si pengesë “apo e vetmja pengesë” në rrugën për aritjen e pavarësisë.346

    Në korrik të vitit 1999, disa javë pas mbarimit të sulmeve të Natos në Sërbi, me inisijativën e UE në Sarajevë u takuan përfaqësuesit e lartë të 28 shteteve si dhe organizatave ndërkombëtare në konferencë, ku e nënshkruan një “pakt të stabilizimit” për Ballkanin. Për realizimin e këtij pakti shumë shepjt mungoi vullneti politik, sepse shtetet e shumta, që morën përsipër obligimet, se do ta përkrahin financiarisht, këtë nuk e bënë. Donatorët ndërkombëtarë u munduan për shpëtimin prej kësaj pozitës së vështirë, ku u gjet Kosova, sepse populllata kosovare dimrin e parë e kaloi pa asnjifarë traumash më të mëdhaja: “Në Kosovë ku 400.000 njerëz mbetën pa kulm mbi krye,” shkroi The Economist, “askushi nuk vdiq prej të ftohtit.”347 Për shkak të mungesës së mjeteve financiare nuk qe i mundshëm edhe ndërtimi i një administrate efikase dhe sistemi gjyqësor, ku duhej Kosovën ta nxjerr prej gjendjes kaotike. Komuniteti ndërkombëtar Kushnerit ia premtoi 6.000 policë, ku duhej të garantonte rrendin dhe paqën publike, në fund të dhjetorit i kishte vetëm 2.000. Edhe me gjykatësit nuk kishte fare fat:po në të njëjtën kohë i emëroi 300 dhe u mundua ti përfshinë edhe gjykatësit Sërb në mesin e Shqiptarëve: por të parët ishin aq të frigësuar, që të bashkëpunonin, tjerëve u dukej si një detyrë jo e sigurtë për ti gjykuar Shqiptarët që kishin kryer krime ndaj Sërbëve.348 Në një shoqëri që tradicionalisht është e “drejtuar” kah dhuna dhe pas përvojave traumatike gjatë muajëve të fundit vlonte prej dëshirës për revanshizëm – në suazat e hulumtimit që qe realizuar pas largimit të njësive sërbe, në Kosovë zbuluan 325 varre masive dhe nxorën 4.000 trupa – ndodhi ashtu, që askushi s’ishte në gjendje ta  kryente detyrën e vete.349 Është e vërtetë se prej janarit e këtej Kushneri llogariste edhe për “shërbimet” e TMK-së, ku u përfshinë afër 5.000 ushtarë të demobilizuar të UÇK-së, por me të nuk mundi shumë ti ndihmon vetes, sepse në sytë e popullit të Kosovës TMK-ja paraqiste më së shumti një njësi mbrojtëse si dhe bërthamën e ushtrisë aë ardhëshme të Kosovës si mjet për kontrollimin e rrethanave.  Me 19.qershor 1999 deri me 12.shkurt 2000 – theksonin analistët perendimor- në Kosovë patën evidentuar 481 vrasje, 1417 tentim ndezjesh, 1145 plaçkitjesh dhe 197 grabitjesh. E vetmja tendecë pozitive paraqet se në fillim të mandatit të KFOR dhe UNMIK-t numëruan vetëm 50 vdekje me dhunë në javë, në mars të vitit 2000 vetëm pesë.350

    Në Kosovë erdhi deri tek krijimi i zbraztisë institucionale, juridike dhe administrative, i gjithë ky proces apo trend negativ dukshëm ndikoi tek lulëzimi i mafisë duke u zgjëruar dhe zhvilluar tregëtia me drogat e ndryshme, që në Kosovë vjenin prej Afganistatit dhe Turqisë dhe pastaj nëpërmjet të Shqipërisë veriore apo Bosnjës dhe Hercegovinës i dërgonin në Itali.351 Këtu bëhej fjalë për shumë biznese që sjellnin profit, dhe mbulonin 40 përqindë të kësaj oferte në Europë, duke iu bashkangjitur edhe eksportimi ilegal i njerëzve prej Lindjes në Perendim, ku nuk mungonin as Kinezët apo emigrantët ekonomist të etnive tjera. Këtu assesi nuk mungonin edhe femrat prej ish shteteve të BRSS, të rekrutuara për prostitucion në shtetet e pasura perendimore. Sa për tu çuditur nuk mungoi fare edhe zhvillimi i tregëtisë me pengjet shqiptare, d.m.th. Shqiptarët e mbyllur në Sërbi, si dhe Sërbët që gjindeshin në duart e Shqiptarëve: çmimi për një person arinte  afër 20.000 marka gjermane. Rrjeti kriminel, që u krijua, sipas vlerësimeve të analistëve perendimor në Perendim solli afër gjysë miljonë njerëz dhe me mjetet e fituara financiare përshpejtonte zhvillimin ekonomik të Kosovës si dhe Shqiptarëve u ofronte mjetet e garantuara financiare në luftën për pavarësi, për nga ana tjetër i shkatronte themelet e tyre etike. Se sa të qëndrueshme dhe valide janë këto interpretime të analistëve perendimor për këto dukuri negative që e kapluan Kosovën, nuk është detyra jonë për ti hedhur poshtë apo theksuar se janë të vërteta. Kjo logjikë e të menduarit tek analistët perendimor si dhe mediat prestigjioze që kanë shkruar për këtë problematikë ndërlidhen me faktin se kah mbarimi i vitit 2000, presidenti i qeverisë britanike Toni Bler dhe kolegu i tij itlaian Guliano Amato publikuan tek gazetat e njohura europiane një letër të hapur, që me autoritetin e tyre e vulosën rrethanat që u paraqitën dhe mbretëruan në Ballkan dhe Adriatikun jugor.352

    Strategjia politike e Bernard Kouchnerit bazohej tek detyra e tij primare për rruajtjen e karakterit multietnik të Kosovës, siç e kërkonte me rezolutën 1244 Këshilli i sigurimit. Për ti arritur këta objektiva politike Kushneri në mbarim të vitit 1999 themeloi Këshillin Administrativ të përgjithshëm kalimtar (Joint Interim Administrative Structure), në të cilën duhej të mernin pjesë përfaqësuesit e të gjitha komuniteteve lokale etnike: por kjo hasi nëvështirësi që në fillim, kur përfaqësuesi i muslimanëve sllav kërkoi, që duhet sërish realizuar dygjuhësinë, kësaj menjiherit iu kundërvu Ibrahim Rugova. Këshillin e lëshuan edhe përfaqësuesit e Sërbëve patriarhu i Prizrenit dhe Rashkës Artemije si dhe Momçilo Trajkoviqi, duke i akuzuar Shqiptarët se ma ta nuk mundet assesi bashkëpunuar. Gazeta britanike “The Economist” shkruante se: “Në esencë Sërbët dhe grupet tjera etnike kishin të drejtë, sepse Shqiptarët e Kosovës jo se e zhvillonin pastrimin etnik vetëm ndaj palës Sërbe, Malazezëve si dhe Romëve, por edhe ndaj Turqëve lokal: edhepse ata vlenin tradicionalisht si miq të tyre.” Mediat perendimore këta procese të “pastrimit etnik në Kosovë ndaj tjerëve dhe vetë Shqiptarëve ndaj Shqiptarëve që mendojnë  dhe kanë vepruar ndryshe në të kaluarën e afërt, kërkonin pastrim hesapesh apo më së mir të themi ndaj të tjerëve shqiptarizmin e tyre, nës duan të mbeten në Kosovë si dhe ndaj vetë Shqiptarëve ushtronin dhunën, këta rrjedha nuk mbetën assesi pa pasoja.”353 Dhuna u zgjërua edhe në mes të vetë Shqiptarëve, sepse në mes tyre zhvillohej një luftë e ashpër për pushtet në mes LDK, partisë “së presidentit” Rugova, si dhe përfaqësuesve të ish UÇK-së së demobilizuar zyrtarisht (ajo posedonte me afër 150.000 copa armësh). Analistët perendimor këto dallime dhe urejtje politike e interpretonin si një luftë latente qytetare ndërshqiptare, përfaqësuesit e tri grupeve kryesore politike kosovare, Ibrahim Rugova, Rexhep Qosja dhe Hashim Thaçi, inzistonin të mbeten të angazhuar brenda “strukturës” së Bernard Kushnerit, sepse kishin po të njëjtën objektivë poliitke: pavarësimi i Kosovës, Kosova si shtet i pavarur dhe ndërkombëtarisht i njohur.354

    Në fillim të vitit 2000 qyteti i Mitrovicës i cili gjindet në pjesën veriperendimore të Kosovës para opinionint vendas dhe atij ndërkombëtar u shëndrua simoblikisht si një simbol i shumë konflikteve të hapura. Në qershor të vitit 1999 e pushtuan njësitë franceze, sepse bënte pjesë në sektorin e tyre, i cili qe më i ndishëm prej të gjitha pesë sektoreve, ku vepronte KFOR-i, sepse aty jetonte në mes të banorëve autokton dhe refugjatëve afër 100.000 Sërbë. Francezët qytetin e ndanë në dy pjesë, ku lumi Ibër që rrjedh nëpër të qytetin e ndan në dy pjesë u shëndrua si një mur ndarës në mes të dy botërave të armiqësuara në mes veti. Në pjesën veriore u përqëndruan Sërbët, ku prej spitalit lokal i përzunë të gjithë mjekët shqiptar, në pjesën jugore mbetën Shqiptarët, të bindur se kanë të drejtë, për të gjithë atë që kanë pësuar,  deri tek kulmi mbi krye. Shumica prej Kosovarëve posedonin me banesën apo shtëpinë e tyre në pjesën veriore të qytetit, Francezët shumë shpejt u bënë caku i sulmeve ndaj akuzave, se ata i përkrahnin Sërbët, duke e legjitimuar pastrimin etnik dhe mundohen ti krijojnë rrethanat për bashkangjitjen e pjesës veriore të Kosovës dhe Trepçës Sërbisë.355 Me 2.shkurt 2000 “ekstremistët shqiptar” në paralagjen e Mitrovicës me një raketë e qëlluan autobusin e UNHCR-it, që i barte refugjatët sërb, dhe vranë dy udhëtarë, plagosën tre. Të nesërmen Sërbët u revanshuan dhe vranë tri Shqiptarë, që inzistonin në enklavën sërbe. “Shqiptarët” mëpastaj me anë të granatave e sulmuan kavarnën sërbe: si pasojë qenë njëzet njerëz të plagosur. Erdhi deri tek konflikti i hapur në mes Shqiptarëve dhe njësive franceze, që e shtyri kreun e tyre, që në qytet e aplikoi orën policore. Shpërthimi i dhunës për disa javë e tërhoqi vëmendjen e opinionit ndërkombëtar për Mitrovicën si dhe rrethanat e atjeshme të rezikshme potenciale. Siç shihet pra sipas literaturës perendimore si dhe të shkruarit të mediave prestigjioze perendimore, regjimi i Beogradit qe inicijatori dhe përkrahësi kryesor i ekstremistëve lokal Sërb si dhe finacues i njësive paramilitare, duke pasur të vetmin qëllim, që në Kosovë ta pengon procesin e normalizimit politik dhe ti tregon botës demokratike se UNMIKU dhe KFOR kanë dështuar plotësisht.356

    Kreu i KFOR-it gjenerali gjerman Klaus Reinhardi, theksoi, se Mitrovica paraqet atë gurthemel, që do të tregon, se a do të jetë misioni i tij i sukseshëm apo jo. Strategjia e tij vepruese bazohej tek,  lufta e hapur “kundër forcave ekstremiste” si dhe pengimi i tyre për diskreditimin e komunitetit ndërkombëtar. Reinhardi u gjet nën presionin permanent të politikanëve kosovar, që haptazi i kanoseshin se nuk do të marin pjesë në këshillin e Kushnerit, nëse Shqiptarët nuk do të kthehen nëpër shtëpitë e tyre në pjesën veriroe të Mitrovicës. Gjenerali gjerman qe aq i vendosur saqë organizoi aktivitetin ushtarak, që ua mundësoi njëqindë familjeve shqiptare kthimin e tyre në pjesën veriore të qytetit. Njëherit dëshironte ta theksonte unitetin e njësive të veta, të përbëra prej 34 kombësive të ndryshme, Francezëve ua dërgoi në ndihmë njësitë britanike, kanadeze, daneze, italiane dhe gjermane. Ata filluan ti vendosin Shqiptarët në pjesën veriore të Mitrovicës, njëherit zhvilluan kontrollin e shtëpive në të dyja pjesët e qytetit Ibër, për ti zbuluar armët.357 Gjenerali Rajnhard me pajtimin e Wesli Clarkut në Mitrovicë i vendosi 250 Amerikanë, që duhej të mernin pjesë tek operacioni i theksuar, e dinte se Shqiptarët i trajtojnë si aleatët dhe mbrojtësit e tyre. Sërbët lokal filluan ushtarët Amerikanë, ti gjuajnë me shishe dhe gurrë, ata qenë të detyruar të tërhiqen.358 Gjenerali Henry Sheltoni reagoi me një nervozitet të prerë duke ia ndarë leksionin Klarkut se jashtë sektorit me të cilin qeverisin Amerikanët nuk duhet të marin pjesë në të ardhmen tek aktivtetet ushtarake vetëm në rastin “urgjent të rrethanave të jashtëzakonshme”. Kjo shkaktoi një tendosje të rre të raporteve në mes Uashingotnit zyrtar dhe aleatëve perendimor, sepse këta të fundit dyshonin, se SHBA i përkrahin Shqiptarët dhe shumë pak kanë mirëkuptim për rruajtjen e karakterit shumëetnik të Kosovës.359 Rrethanat në Mitrovicë edhe gjatë muajëve të ardhëshëm nuk u rregulluan: përkundër bashkëjetesës së imponuar raportet në mes Shqiptarëve dhe Sërbëve akoma mbetën të tensionuara, që e vërtetonin shpërthimet e njëpasnjëshme të dunës. “Mitrovica,” që në mars 2001 ankohej kreu i rri i KFOR-it gjenerali italian Carlo Cabigios-a “është prioriteti im i parë.”360 KFORI nuk bërri asgjë në favor të Shqiptarëve do të shprehet haptazi në intervistën e tij Cabigioso.361

    E njëjta gjë vlen edhe për Kosovën në tërrësi, tek festimi i njëvjetorit të sulmit të Natos në Sërbi mediat prestigjioze ndërkombëtare vlerësonin se Kosova akoma gjindet në një gjendje kaotike, dhe kjo jo për shkak të saj se para një viti u gjend në qendër të vëmendjes së ngjarjeve ushtarake.  “Problemet më të mëdhaja janë më të vjetra se sa vetë lufta,” shkruante The Economist. “Njëri prej këtyre vështirësive paraqiste kreu sërb Sllobodan Millosheviqi, i cili në Beograd akoma gjindej në pushtet dhe qe i gatshëm akoma të shkakton probleme. Vështirësia tjetër ka të bëjë me armiqësinë në mes Sërbëve dhe popullit shqiptar të Kosovës, që e patën sublimuar përgjatë kohë. Këtu duhet shtuar edhe një sërë mosmarveshjes në mes atyre që rrokën armët për ta çliruar Kosovën dhe tanimë duhet të qeverisin me të – me pajtimin e Rusisë dhe Kinës. Ekziston mundësia që Natoja paqën  ta humb, duke qenë si fituese e luftës.”362