3. UÇK- Ushtria çlirimtare e Kosovës

    Sipas deklaratave të Këshillit për mbrojtjen e të drejtave të njeriut, që vepronte në Prishtinë, policia sërbe në vitin 1997 mëse 10.000-herë e pati thyer rrendin publik. Tek kjo qenë të vrarë 35 persona, 16 prej tyre në burgë. Njëri prej viktimave qe mësuesi Halil Gecaj i vrarë rastësisht prej një polici në Laushë një fshat i larguar 60 kilometra larg Prishtinës. Në varrimin e tij me 28.nëntor erdhi deri tek lindja e një manifestimi protestues ku për së pari herë në opinion u paraqitën tri persona të maskuar, që në uniformat e tyre mbartnin shqiponjën dykrerëshe në fushën e zezë. Sipas një shembulli të guerilëve irlandez njëri prej tyre para varrit të hapur u betua se gjaku i derdhur i dëshmorit nuk do të harrohet aq lehtë: luftën për pavarësi do ta vazhdon UÇK (Ushtria çlirimtare e Kosovës).20 Kjo lëvizje në flamurin e vet i shkroi slloganet “Kosova e çliruar”, por edhe “Shqipëria e bashkuar” njëherit kërkonte edhe bashkimin e tanë teritoreve etnike shqiptare brenda kufijëve të imponuar me dhunë dhe mashtrime historike atij sërb, malazez si dhe sllavomaqedonas me shtetin amë. Viti 1997 për Shqipërinë qe një vit i rrëmujës dhe shkatrimit përbrenda, qe viti i një krize të thellë të identitetit të saj që u reflektua dukshëm edhe tek pozita dhe mundësia e Kosovës si dhe Shqiptarëve në Iliridë – në kësi rrethanash erdhi dhe u përforcua idea se Kosova mundet të bëhet ajo çfarë kishte qenë dikuri Piemonti në kohën e bashkimit të Italisë. Ky besim i dha një rritje bashkëpunimit ndërshqiptar në aspektin politik, organizativ dhe logjistik, ku si pasojë e kësaj qe qarkullimi i duhur i njerëzve, parave dhe armëve. 21

    Lidershipin e UÇK-së e përbënin pjesërisht ata ushtarë si dhe policist me origjinë shqiptare, me të cilët pas zhbërjes së Jugosllavisë “Republika e posaformuar e Kosovës” mundohej të organizonte – por pa sukses - bërthamën e ushtrisë së vete. Në të qenë të inkorporuar edhe disa studentë, që patën marur pjesë në luftë kundër pushtetmbajtësve sërb qysh gjatë viteve tetëdhjeta. Bazën e saj themelore e përbënin grupet e ndryshme mbrojtëse anë e këndë Kosovës dhe sidomos në afërsi të Drenicës, duke u lidhur dhe vepruar në traditën e vjetër  të kaçakëve, çetnikëve dhe hajdukëve, aq karakteristik por me emra dhe historikun e ndryshëm për viset ballkanike.22 UÇK finaciarisht e përkrahu diaspora shqiptare, sidomos ajo në Gjermani dhe Zvicër, ku me mjetet financiare të Enver Hoxhës qysh gjatë viteve gjashtëdhjeta dhe shtatëdhjeta u formuan grupet e ndryshme që vepronin kundër regjimit të Titos. Në vitin 1982 katër prej këtyre u bashkuan  në LPK, që e pati themeluar një numër i vogël i ish politikanëve të burgosur. Nuk shkoi shumë kohë kur e ndërruan bindjen e tyre maoiste  me një nacionalizëm të moderuar dhe në Gjenevë e themeluan qendrën mbledhëse të ashtuquajtur “Vendlindja Thërret”, që pas themelimit të UÇK-së u bë bë si një magnet i vërtetë për emigrantët shqiptar. Me ndihmën e tyre, me ndihmën e shitësve të drogës, që e kontrollonin tregun e Cirihut, si dhe shërbimeve sekrete shqiptare, amerikane, gjermane dhe italiane – kështu pohonte shtypi beogradas – UÇK në vitin 1996 inicoi një sërë aktivitetesh dhe incidentesh duke filluar me atë që ndodhi me 11.shkurt, kur eksploduan bombat në pesë kampet e refugjatëve ku banonin Sërbët e Krahinës prej Kroacisë (në këto kampe jetoni afër 10.000-16.000 njerëz).  Sipas shembullit të strategjisë teroriste së Lëvizjes çlirimtare palestineze UÇK vendosi që dhunës shtetrore të pushtetmbajtësve sërb t’ju përgjigjet me dhunë dhe në “komunikatën numër 1” mori përsipër përgjegjësinë për atentatet e theksuara me bindjen se atëdheun nuk mundet shpëtuar pa luftë dhe sakrifica.23 Me 14.prill një nacionalist sërb me disa krisma prej një pistolete e vrau një student shqiptar të medicinës; një ditë më vonë qe organizuar një protestë e qetë ku morën pjesë mbi 10.000 gra kosovare. Kjo qe njëra prej manifestacioneve më masive publike në Kosovë gjatë viteve të fundit, kjo qe një ngjarje që paralajmëronte  ngjarjet më me rëndësi që do të pasonin muajëve të ardhëshëm: disa orë më vonë të panjohurit vranë në Deçan, Pejë dhe Shtimje pesë Sërbë, tri prej tyre policë duke i plagosur dhe shumë të tjerë. Në vitin 1997 përpos Radivoje Popoviçit, rektorit të univerzitetit të Prishtinës, në paletën e të mosdëshiruarëve u gjetën edhe anëtarët tjerë të policisë, si dhe “kolaboracionistët” shqiptar kështu inicuan përgjigjen e ashpër ndaj regjimit.24

    Sipas dëshmimit të gjeneralit kroat Martin Shpegel gjatë viteve shtatëdhjeta dhe tetëdhjeta APJ shumë pak u besonte Shqiptarëve, ajo kishte planifikuar që në rastin e sulmit parashikonte internimin e të ushtarëve të përkatësisë etnike shqiptare në kampet specifiketë planifikuara për ta. Kah mbarimi i viteve nëntëdhjeta friga para kryengritjes së armatosur shqiptare erdhi e u bë realitet. Paraqitjen e guerilës Rugova gjatë kohë e pati mbajtur fshehur, sepse UÇK-ja për të “paraqiste produkt të shërbimeve sekrete sërbe, të cilët dëshirojnë ta rrisin dhe keqpërdorin në Kosovë rastin për vazhdimin e dhunës.” Kjo politikë destruktive edhe ma shumë i thelloi ndarjet e shoqërisë kosovare, kështuqë erdhi deri tek konflikti ndërmjet Rugovës dhe Bukoshit, i cili një pjesë të parave me të cilat dispononte prej shtetit në “hije” i ofroi për UÇK-në. 25 Në mars dhe prill të vitit 1997 Shqipërinë e kaploi kriza e brendshme shoqëroro-politike. Pas zhbërjes së sistemit të “piramidave” (bankave që i patën mbledhur mjetet financiare të kursyera prej qytetarëve shqiptar, pas një kohe ofornin kamatat e bollshme, pastaj pas nji kohe mbaruan së ekzistuari) erdhi deri tek kryengritja  e vërtetë popullore: qytetarët e revoltuar dhe të zhgënjyer i sulmuan kazermat ushtarake, policinë si dhe depotë e armëve duke mbartur prej tyre prej 600.000 deri më 800.000 pushkë automatike dhe filluan ti shesin me një çmim prej 5 deri më 10 dollarë amerikan për një copë. Një numër të madh të pushkëve dhe bombave  i patën sjellur në Kosovë.26 Në pranverë të vitit 1997 presidenti i parë shqiptar Sali Berisha i zgjedhur në mënyrë demokratike qe i detyruar pushtetin tia lëshon socialistit Fatos Nano, por edhe mëtutje mbajti nën kontroll një pjesë të shtetit shqiptar- pjesën veriore të saj. Me këtë i thelloi ndarjet në mes dy fiseve:Toskëve dhe Gegëve. Këta për nga dialekti dhe feja janë të afërt me shqiptarët e Kosovës dhe Iliridës, nuk e vonuan rastin, që të mos e shfrytëzonin guerilën në Kosovë për konsolidimin e pozitës së tyre në Shqipëri. Prej verës së vitit 1997 në afërsi të Tropojës në rajonin e klanit të Berishës u ndërtuan vendtrajnimet për përfaqësuesit e UÇK-së. Për pasojat nuk duhej pritur: në vitin 1997 UÇK në Kosovë dhe Iliridë realizoi 14 atentate ku si targo qenë Sërbët apo “tradhëtarët” vendas.27

    Regjimi i Millosheviçit tek rritja e dhunës u përgjigj me grushtin e hekurt: Shqiptarët e Kosovës – kështu theksonin në Beograd – gëzojnë si shtetas dh si pakicë të gjitha të drejtat konform standardeve më të larta ndërkombëtare. Përpos kësaj orvaten ti keqpërdorin shanset për realizimin e ëndrrave separatiste dhe shkëputëse, qeveria sërbe duhet patjetër ti përmbysë këto tendenca. Karshi deklaratave të këtilla paraqitja e UÇK-së si dhe reagimi i pushtetit sërb ÇËSHTJES KOSOVARE ia ndanë menjiherit aspektin e saj ndërkombëtar – ndërkombtarizimin e çështjes kosovare, që Rugova mundohej ta arinte këtë por pa asnjifarë suksesi evident.  Në qershor  të vitit 1996 SHBA sollën vendimin për hapjen e zyrës për informim në Prishtinë (USIS), prej së afërmi dëshironin ta ndjeknin situatën se çka ndodh në Kosovë. Si përgjigje për këto ngjarje që rrezikonin shtimin e ekzodusit shqiptar në Perendim sërish filloi të vepron Grupi i Kontaktit, ku qe inkuadruar edhe Italia për shkak të kontigjentit të saj në Bosnjë dhe Hercegovinë. Me 24.shtator 1997 Grupi i Kontaktit shprehu qëndrimin tejet kritik dhe pragmatik për keqësimin e situatës në Kosovë dhe u bëri thirje liderëve sërb dhe kosovar tek fillimi i dialogut paqësor. Dy muaj më vonë me 19.nëntor ministri i jashtëm gjerman Klaus Kinkël dhe ai francez Hubert Vedriné i dërguan letër Millosheviçit ku i bënin thirrje që me anë të negociatave le të mundohet të gjenë rrugëdalje prej krizës duke i premtuar për një vperim të këtillë pozitiv përforcimin e kontkateve tregëtare me UE.28 Ngjajshëm reaguan edhe SHBA, duke qenë të bindur se Kosova paraqet një vend tejet të rëndësishëm, që me jostabilitetin e vet politik mundet ta rrezikon mbarë rajonin lindor të Mediteranit. Për këtë shkak nuk dëshironin ti jepnin “ndër hundë” separatizmit të pakicës shqiptare dhe as atij siç pretendonte “Gandi i Prishtinës”:, I dërguari special i presidentit amerikan Klinton për Ballkanin Robert S.Gelbard në mars të vitit 1998 deklaroi: “Rugova duhej ta dinte se pavarësia nuk vlen si opsion  që ne do ta pranonim”,. Këtë pohim që si një formë të mantrës e persërisnin edhe diplomatët evropian, nuk ndikoi assesi tek Shqiptarët e Kosovës, të bindur se kanë të drejtë për vetëvendosje poashtu sikurse Sllovenët dhe Kroatët.29