4. Masakrimi në Drenicë

    Sipas disa vlerësimeve UÇK  kah mesi i pranverës së vitit 1996 dhe në fund të shkurtit të vitit 1998 pati shkaktuar përafërsisht 100 incidente të armatosura dhe vërrau 10 Sërb, duke mos pësuar asnjifarë disfate. Edhepse numëronte shumë pak ushtarë tek aplikimi i strategjisë së saj ushtarake qe tejet sulmuese dhe kështu përshpejtoi largimin endemik të Sërbëve të Kosovës, që regjimi i Beogradit mundohej ta shuante njiherit përgjithmonë. (Ndërmjet viteve 1989 dhe 1998 afër 10.000 fshatarë e shitën tokën dhe u larguan prej Kosovës.)30 UÇK kah fundi i muajit shkurt të vitit 1998 në Drenicë në pjesën veriperendimore të Prishtinës  filloi me aktivitetet e shumta ushtarake që tek faktori, opinioni dhe shtypi ndërkombëtar nuk ndikuan  aq sa duhet apo aq sa e meritonin. Aq ma mirë sepse nuk qe kufizuar në luftën kundër palës Sërbe, por i sulmonte edhe ithtarët e Rugovës, poashtu edhe Romët dhe Goranët (muslimanët Maqedonas), që jetonin në këtë hapsirë dhe qenë të dyshuar si kolaboracionist. Për shkak të kësaj ambasadori Robert Gelbardi gjatë vizitës së tijë në Prishtinë me 23.shkurt deklaroi, “se bëhet fjalë pa dyshim për një grup terrorist”, dhe njëherit pushtetit ia njohu të drejtën, që të luftojnë kundër saj dhe ta eliminojnë (edhpse Beogradit i bënte thirrje për përdorimin e dhunës së kontrolluar dhe të kufizuar.)31 Ky konstatim jopreciz i ambasadorit Gelbard e pati motivuar diktatorin Millosheviç që disa ditë më vonë ta ap urdhërin për raciaritetin e njësive speciale policore të ministrisë së brendëshme (MUP-it Sërb) në rrethinën e Drenicës, ku kryengritësit shqiptarë patën organizaur teritorin e “çliruar”. Në fshatin Çirez forcat sërbe, që gjatë muajëve të fundit qenë furnizuar dhe armatosur me topa, tanke dhe helikopterë, gjatë 28.shkurtit dhe 1.marsit 1998 zhvilluan një masakrim apo vrasje mizore ndaj familjes Ahmeti duke i vrarë 28 njerëz, shumica e tyre pleq, gra dhe fëmijë. Me 2.mars në Prishtinë erdhi deri tek një manifestim masiv, ku qenë plagosur afër 300 persona, si dhe Veton Surroi njëri prej intelektualëve më eminent shqiptar si dhe botuesi i gazetës Koha Ditore. Me 4.dhe 5.mars Sërbët kryen edhe një masakrim tjetër më të zezë në Prekazin e Poshtëm dhe Laushë, që u vranë në mënyrë më mizore 58 persona: në mesin e tyre edhe lideri historik i UÇK-së legjenda Adem Jashari, që e vranë me tërrë familjen, së shpjeti u bë një hero popullor i ngjajshëm me kreun mesjetar mistik Skëndërbeun.32 Dhuna e pakontrolluar  (dhuna jashtë kontrollit) që kishte si pasojë fshatrat e djegura dhe afër 17.000 refugjatë, pati ndikuar tek shumë të rrinjë kosovar, që ti bashkoheshin UÇK-së që për disa javë u rrit dukshëm dhe mbrriu afër 12.000 luftëtarë. Masakrimet afër Drenicës u vlerësuan në mënyrë kritike edhe në Hagë, sepse juristja kanadeze Louis-ë Arbour, prokurorja gjenerale e Gjykatës për krime në ish Jugosllavi, deklaroi, se mbledh të dhëna për të përgjegjurit duke përfshirë edhe Millosheviçin. Komisari për mardhënie ndërkombëtare pranë UE Hans Van der Broku në Bruksel deklaroi se trazirat kosovare nuk mundet trajtuar si çështje e brendshme jugosllave: komuniteti ndërkombëtar nuk do të leojë që në Ballkanin jugor “sërish të ndizet zjarri”.33

    Në këto ngjarje qe përzier edhe OSEBE-ja dhe për ndërmjetësues e pati propozuar ish premierin spanjol Felipe Gonzales. Millsheviçi nuk donte ta pranonte assesi, sepse Jugosllavia nuk është e gatshme të bashkëpunon me organizatën, prej së cilës qe larguar.34 Me 9.mars 1998 Grupi i Kontaktit në një mbledhje në Londër e përpunoi një plan veprues, që e gjykonte dhunën e pakontrolluar sërbe, por edhe “terrorizmin e UÇK-së”. Ky dokument qe kategorizuar apo i zbërthyer në dhjetë pikë, njëherit fliste edhe për praninë e organizatave ndërkombëtare në Kosovë, që duhej ta kontrollonin gjendjen, për rripërtirjen e dialogut me pushtetin sërb dhe përfaqësuesit e pakicës shqiptare, për embargun e armëve si dhe për moratoriumin, që përfshinë përkrahjen financiare që i qe premtuar Jugosllavisë. Këtu bëhej fjalë për kompromisin në mes Francës, Italisë dhe SHBA, që dëshironin një politikë më të prerë kundër saj.35 Udhëheqësja e Stejt Departmentit amerikan Madeleine Albright e pati definuar si një  smundje pa mos ia përcaktuar ilaçin se si duhet atë shëndoshur. Në pozitën e saj të rre që e pati përfshirë vetë maja e politikës ndërkombëtare, zonja Ollbrajt një vajzë e një emigranti Çifut (në vitet 1945-1947 si ambasador çekosllovak në Beograd) i dha hapsirë veprimi natyrës së saj luftarake: edhepse me dëshirë e përsëriste se babai i saj dëshironte të jetë Sërb, sikurse të mos kishte qenë Çek, nuk lëshoi dot pe ndaj Millosheviçit dhe regjimit të tij, që i kundërvihej qysh gjatë luftës boshnjake kur qe ambasadore e SHBA pranë OKB-së.36 Disa vite më parë e prezantonte dhe e mbronte qëndrimin e saj se kundër Millosheviçit duhet organizaur një luftë kryqëtare, por në gjysmën e vitit 1998 nuk pati përkrahje në Uashingtonin zyrtar për një opsion të këtillë. Si në Shtëpinë e Bardhë po aq ma shumë edhe në Pentagon  duke filluar me sekretarin për mbrojtje William Cohen, të shumtit dyshonin se duhej ndërprerë tragjedinë që akoma e shfaroste Ballkanin me përdorimin e dhunës. Qëndrimin armiqësor të zonjës Ollbrajt ndaj regjimit beogradas në Evropë e akceptonin me një rezervë të imponuar, sepse shumë qeveri të shteteve evropiane akoma ushqenin iluzionet e tyre ndaj politikës tradicionale prosërbe, posaçarisht në Moskë, Paris, dhe Romë, të bashkuar me kontaktet jo të konsoliduara ekonomike, dukshëm pati ndikuar tek kushtëzimi i orientimit të Grupit të kontaktit. Siç thekson James P.Rubin-i, që gjatë kësaj kohe qe zëdhënës i Stejt Departmentit amerikan, shumica e diplomatëve dhe politikanëve perendimor tejet kritik ndaj politikës sërbe në Kosovë, por njëherit ia refuzonte apo nuk ia njihte nuk e pranonte legjitimitetin e çfarëdoshëm të UÇK-së dhe nuk dëshironte ta përkrahte “separatizmin shqiptar”. Qëndrimi tejet i flaktë i zonjës Ollbrajt si dhe raporti i saj ndaj fjalorit bosh në Grupin e kontaktit shkaktuan shumë kokëçarje, saqë ministri britanik për politikën e jashtme Robin Cook gjatë një rasti vrullshëm reagoi: “Medlin në këto takime ke filluar të bëhesh e mbërzitshme. Mirë do të kishte qenë sikurse të shkojsh në pushime.”37

    Në takimin e 9.marsit 1998 Grupi i Kontaktit solli përfundimin se Millosheviçi deri më 25 mars duhet ti pranon kërkesat e saja dhe ti largon prej Kosovës të ashtuquajturat “njësitë speciale kundër terrorizmit”. Edhepse kjo nuk ndodhi – Sërbët një ditë më parë ndërmorën një ofenzivë të rre – anëtarët e saj nuk zemëroheshin fare, por në një takim në Bon i tërhoqën sankcionet, me anë të cilave i kanoseshin kreut sërb, duke artikuluar fjalinë se tek ai mundej të hasej vullneti i duhur për arritjen e kompromisit.38 Kjo mardhënie ndaj krizës kosovare reflektohej edhe tek resolucioni 1160, që e firmosi Këshilli i sigurimit me 31.mars. Aty qe sjellur vendimi për realizimin e embargos për armët për Jugosllavinë “duke e përfshirë edhe Kosovën”, e dënonte  “dhunën e tepërt” të njësive qeveritare, si dhe “veprimet terroriste” të UÇK-së, pa mos u pyetur fare, se cilat janë shkaqet kryesore për kryengritjen e popullit kosovar.39 Ky qëndrim i kujdeshëm që qe identik me atë të shtatorit të vitit 1991 dhe dominoi sidomos për shkak të saj se Rusia nuk ishte e gatshme që me një politikë më serioze, kjo i befasoi edhe vetë krerët e Beogradit, siç ia  pranonin kreut të OSEBE-së Bronisllav Geremekut. UE, Kanada dhe Japonia ndaj saj reaguan  edhepse nën presionin e SHBA ashtuqë secila pavarësisht vendosën për masat më  të rrepta, që në praktikë nuk i realizuan kurrit.40