5. Zgjërimi i kryengritjes

     Që ta thekson rolin e vet në realitetin kosovar si dhe përforcon politikën “gandiste” të Ibrahim Rugovës, LDK me 22.mars 1998 i organizoi zgjedhjet e fshehta, që regjimi i Beogradit pajtohej me to, opozita vendase i bojkotoi ata. Përkundër suksesit të shkëlqyeshëm, që e arriti “presidenti” i atëhershëm i Kosovës si dhe vizitës masive  në vendet e zgjedhjeve (85 përqindë e votuesve) ky vërtetim i theksuar pati një efektivitet të vogël politik: kryengritja “e individëve të frustruar dhe të vetmuar”, siq i pati quajtur Rugova luftëtarët e UÇK-së, qe zgjëruar si një laqe prej vajit, sepse UÇK-ja “çliroi” pjesë të mirëfillta të Kosovës qendrore, pjesën veriore dhe jugore prej rrugës kryesore që e lidhte Prishtinën dhe Pejën. Kjo e shtyu edhe i dha një forcë të rre kësaj lëvizje, sepse në pranverën e ardhëshme  llogariste në rritjen e numrit të saj  prej 40.000-50.000 luftëtarë aktiv dhe rezervistë. Veprimin e saj e zgjëroi në 30-40 përqindë të teritorit kosovar, ndaloi veprimin e të gjitha partive politike dhe shpalli se kryengritja do të zgjasë një kohë shumë të gjatë përderisa Kosova nuk do të çlirohet dhe bashkohet me Shqipërinë.41 Këtu bëhej fjalë për ambicijet e tepruara, sepse luftëtarët qenë të armatosur dobët, pa mjete për komunikim dhe pa një kuadër të mirëfilltë komadues, përpos kësaj dhe në shtungërrimën e konflikteve dhe luftës së brendshme politike. Kundër UÇK-së Rugova dhe Bukoshi organizuan me pajtimin amerikan, paratë saudite dhe përkrahjen e logjistikës turke Forcat e armatosura të republikës kosovare (FARKUN) dhe me të u munduan ta nënshtrojnë tanë lëvizjen guerile. “Fronti i tyre çlirimtar” qe jetëshkurtër, sepse UÇK-ja  jo vetëm se pati sukses që ta nënshtron atë lehtë, por nëse kishte nevojë edhe fizikisht ti likuidonte  udhëheqësit e saj, ashtuqë “ministrin e mbrojtjes” Ahmet Krasniqin, që me 18.shtator e vranë në qendër të Tiranës.42

    Regjimi i Beogradit kryengritjen e armatosur e shfrytëzoi për atë, që u bëri thirrje Sërbëve për mbrojtjen e “tokës së shenjtë”, dhe kështu sërish e fitoi përkrahjen që e patën lëkundur luftërat gjatë viteve të fundit si dhe rritja e varfërisë. Që ta forcon pozitën e vtet Millosheviçi e themeloi në Sërbi qeverinë e unitetit kombëtar  dhe me 24.mars në të e inkuadroi edhe Partinë radikale të armikut më të përbetuar të tij Voisllav Sheshelit. Shesheli qysh më parë pati theksuar, se “pa asnjifarë dyshimi” duhet me dhunë prej Kosovës të largohen afër 360.000 Shqiptarë, që kishin ardhur në Kosovë prej Shqipërisë pas luftës së dytë botërore dhe e kishin ndryshuar tejet pamjen etnike të Kosovës. Në vend të tyre duhet të vinin kolonët Sërb prej Krahinës dhe Bosnjës dhe Hercegovinës. Përpos kësaj në Beograd me 23.prill të vitit 1998 për sy e faqe organizuan referendumin, ku qytetarëve ua parashtruan pyetjen themelore: a është mirë që ta pranojmë intervenimin e të “huajëve”, sa i përket rregullimit të brendshëm të shtetit. Me sa duket përgjigjja qe në mënyrë plebishitare negative: në vendet e zgjedhjes dolën afër 73 % përqindë të të gjithë votuesve, prej të cilëve 94.43 % përqindë votuan kundër çfarëdo përzierje prej jashtë.43 Propaganda zyrtare theksonte se Sërbia posedon me mjaftë policë dhe ushtarë për ballafaqimin me “terroristët dhe separatistët”, që e prishin bashkëjetesën paqësore të komuniteteve të ndryshme etnike në Kosovë dhe për shkak të kësaj duhej ti dënote mbarë bota demokratike. Millosheviçi  llogariste në përkrahjen e elektoratit sërb dhe vendosi që në Kosovë  që ta rritë praninë e njësive policore atje i dërgoi edhe njësitë e Ushtrisë jugosllave, zyrtarisht për shkak të rruajtjes së kufirit dhe kazermave ushtarake, në realitet për shkak të saj që të ndeshej me UÇK-në. Kah mbarimi i qershorit në Kosovë kishte afër 25.000 policë dhe 30.000 ushtarë, që posedonin me tanke, topat dhe helikopterë dhe kishin për detyrë të vetme që ta shlyenin kryengritjen.44

    Pas disa sukseseve evidente që guerilëve ua mundësoi që ti afroheshin Prishtinës, njësitë e rregullta ushtarake dhe ato paramiltare në fund të majit e sulmuan Deçanin, ku qëndron njëri prej manastireve më të njohura mesjetare. Gjatë racionit që zgjati afër pesë ditë e dogjën thuajse tërrë qytetin  dhe prej tij përzunë me dhunë tërë popullatën shqiptare  me qëllim që ta ndërpresin lidhjen ndërmjet pjesës qendrore të Kosovës dhe Shqipërisë. Sipas vlerësimeve të UNHCR i detyruan të shpërngulen afër 42.000 njerëz, që u gjetën në shtetin amë apo në Mal të Zi, ku pushteti lokal u ofroi vendëstrehim përkundër pushtetit të Millosheviqit.45 Në Podgoricë në tetor të vitit 1997 në pushtet erdhi Millo Xhukanoviqi, që korri sukses në zgjedhjet presidenciale, duke e fituar Momir Bulatoviqin njërin prej vazalëve të kreut sërb. “Rrezistuesit” malazez edhe aq ma shumë e forcuan pozitën e tyre në fund të muajit maj 1998 gjatë zgjedhjeve për në kuvend ku Partia demokratike socialiste qe fituese që i priu Xhukanoviqi, ndërtoi koalicioni me partitë e vogëla si dhe me përfaqësuesit shqiptar. Me programin e tij reformues që tentonte kah bashkëpunimi ekonomik me Perendimin si dhe dobësimin e mardhënieve me Sërbinë, sepse ajo i shkaktonte dëm interesave malazeze, Xhukanoviqi korri rezultate të shkëlqyeshme. Kjo e shtynte atë për të marur një qëndrim më kritik ndaj Beogradit. Duke theksuar dinamikën e ngjarjeve kosovare në qershor të 1998 nënpresidenti i qeverisë në Podgoricë Miodrag Vukanoviçi deklaroi, “Jugosllavia nuk do të egziston më nëse Millosheviçi do të vazhdon të sillet në këtë mënyrë”, në mes të muajit qershor parlamenti malazez e solli resolucionin ku kërkohej që të kthehen në vendëlindje ata rekrutë që patën shërbyer afatin ushtarak në Kosovë.46 Dhuna e përgjakshme sërbe në mediat perendimore pati një jehonë të madhe, ku propaganda e Beogradit u përgjegj me disa thashethëna paradoksale:  Shqiptarët vetë i kallën dhe rrëzonin shtëpitë e veta, vetë i vrisnin njerëzit e vetë apo i detyronin të iknin, që ta nxyenin emrin e mirë sërb!47 Përkundër  referendumit të mëparshëm që e lidhte kreun sërb se nuk mundet të bashkëpunojë me ndërmjetësusesit e jashtëm,  Millosheviçi me 9.maj 1998 e pranoi Richard Holbruk-un, që pas potezave të gabuara dhe të përshpejtura politike të ambasadorit Gelbard sërish e ripozicionoi rolin dhe strategjinë afatgjatë të Stejt Departmentit – kuptohet me aktivitetin e tij politiko-diploamtik.  Si një Amerikan tejet energjik – kjo zonjës Ollbrajt nuk i shkonte për qejfi dot, sepse dëshironte që vetë ta mbizotron sqenën politike – pati sukses që të bindë kreun sërb dhe Rugovën  të vendosnin kontakt dhe me 15.maj personalisht u takuan. Këto bisedime i ndërpreu ofenziva sërbe në Deçan, deri tek kjo ofenzivë erdhi edhe  si rezultat i protestimit sepse presidenti amerikan Klinton vendosi që në Shtëpinë e Bardhë ta pranon Rugovën dhe bashkëpunëtorë e tij.48 Për shkak të vrasjeve që patën ndodhur me 8.qershor ministrat e jashtëm të UE në takimin e Luksemburgut vendosën ta ndërpresin investimet e mëtejshme në Sërbi dhe ngrinë   llogaritë e saja në të gjitha bankat. Ngjashëm pati reaguar edhe SHBA. Ishte e qartë se për shkak të obstrukcionit të Moskës, Grupi i Kontaktit nuk mundej të vepronte normalisht, në Uashington vendosën që edhe NATO-n ta perziejnë në këto çështje, që në rastin e intervenimit në Kosovë qysh në maj ishte në gjendje gatishmërie.  Më 11.qershor 1998 Këshilli i aleancës Verioroatlantike  solli vendimin, se do ti studjon të gjitha “opsionet ushtarake”, si ato ajrore dhe tokësore, duke pasur besim, se do të ketë sukses që sa më parë do ta ndërpret krizën. Në pjesën ajrore të Shqipërisë dhe Maqedonisë, anëtareve të Partneritetit për paqë, me 15.qershor organizuan një manovrim ushtarak, që e quajtën “Determined Falcon” ku morën pjesë 83 aeroplanë. Bëhej fjalë për një kanosje reale kundër Millosheviçit por edhe kundër guerilëve shqiptar, se nuk do ti lejojnë veprimet ushtarake, që do ti tejkalonin kufijët e Kosovës.49

    Me 12.qershor në Londër u takua Grupi i Kontaktit dhe prej regjimit të Beogradit kërkoi, që tua lejon hyrjen vëzhguesve në Kosovë si dhe bashkëpunëtorëve të organizatave humanitare, dhe sërish të vendosin kontakt dhe dialog me krerët kosovar: nuk pati sukses që të arrinë marëveshjen se çka duhet bërrë nëse do të kishte qenë përgjigjja refuzuese. Për shkak të kësaj shtetet perendimore vendosën që ti ndërpresin lidhjet ajrore me Beogradin; prej kësaj mase u distancua Rusia, që njëherit i kundërshtonte, siç shprehej premieri i saj Eugenij Primakovi, çfarëdo intervenimi ushtarak të NATOS në Kosovë.50

    Duke llogaritur në mardhëniet e shkëlqyeshme ndërmjet Moskës dhe Beogradit Helmut Koli për këtë moment e pati lutur Jelcinin që ta fton Millosheviçin në Kremlin dhe ta bindë për një politikë më të butë. Deri tek ky takim erdhi me 16.qershor, ku në opinion u deklarua me këtë konstatim – “ nuk kemi harruar se jemi shtet sllav dhe se jemi miqë” -, por njëherit edhe një vrojtim serioz Millosheviçit, le të mos llogarisë për ndihmën e qeverisë moskovite, nëse nuk do ta dëgjon.51  Për shkak të këtyre fjalëve dhe premtimeve se Rusia në Këshillin e sigurimit me anë të vetos do ta pengon  sulmin e mundshëm të Natos në Jugosllavi, “kreu” sërb në mënyrë të shkruar e mori përsipër si obligim, se do tju bënë thirrje të gjitha njësive speciale prej Kosovës dhe do të mundohet të gjenë zgjedhje paqësore për tejkalimin e krizës dhe rripërtrijen e kontakteve me Rugovën. Për së pari herë e ndryshoi qëndrimin e tij për intervenimin e mundshëm prej jashtë duke premtuar se diplomatëve që qenë të akredituar në Beograd, se do tua lejon ardhjen e lirë në Kosovë si dhe kontrollin  e mundshëm për rrethanat kosovare. Një shërbim të mirë ia pati bërë Holbrukut që gjatë një vizite të tij në Beograd këtë shans e shfrytëzoi. Në pajtim me Rusët propozoi themelimin e një misioni diplomatik të vëzhguesve në Kosovë (Kosovo Diplomatic Observer Mission –KDOM), që me 6.korrik në të vërtetë shpejt e shpejt e patën themeluar. Edhepse qe numerikisht shumë i vogël  (me afër 50 njerëz), u bë burim i çmueshëm i të dhënave për shkeljen e të drejtave të njeriut, që në Kosovë e praktikonin njësitë sërbe: i çmuar për shkak se gazetarët nuk kishin hyrje deri në pjesët ku zhvilloheshin luftimet e rrepta. Në këtë drejtim qenë të angazhuar tejet Amerikanët, që e shfrytëzuan rastin, qe me rrobat e mveshura diplomatike ti dërgojnë në Kosovë oficerët dhe agjentët e fshehtë, ata e informonin publikun e gjërë nëpërmjet të internetit.52

    Pas bisedimeve në Moskë Millosheviçi u dha urdhër njësive speciale policore dhe ushtarake, që ti kufizojnë veprimet e tyre ushtarake kundër “terroristëve”. UÇK-ja e shfrytëzoi rastin dhe filloi të mos e praktikon më taktikën partizane dhe u mundua ti mbron  teritoret e “çliruara” me sulmet frontale por pa suksese evidente. Prej 30.qershorit 1998 njësitë policore dhe ushtarake sërish filluan ti rrethkojnë pikat kryesore ku kishin qenë të locuar luftëtarët e UÇK-së, morrën kontrollin  mbi të gjitha rrugët kryesore, qendrat e qyteteve si dhe tek pjesa kufitare me Shqipërinë duke ia penguar UÇK-së që të shëndrohet prej një lëvizje guerile në një ushtri të vërtetë.53