7. Humbjet e guerilës shqiptare në Kosovë

    Pas sulmit në minierën e Trepçës UÇK-ja me 17.korrik 1998 e mori për së pari herë nën kontroll një qytet Orahovicën në pjesën perendimore të Kosovës.  Dhjetë ditë më vonë njësitë policore sërbe sërish e okupuan me një kundërofenzivë të fuqishme, që e inicuan në bashkëpunim me ushtrinë e cila tentonte kah zhdukja e përkrahësve të guerilës, sidomos tek pjesët kufitare me Shqipërinë. Me ndihmën e informatave sekrete me të cilat posedonin, forcat sërbe kah mesi i korikut organizaun një pritë në afërsi të njërës prej pikave kufitare ku vranë 110 njerëz.  Gjatë javëve të ardhëshme UÇK-ja pësoi edhe humbjet tjera, kjo fliste qartë për pikat e saja të dobëta: koordinimin e dobët në mes komandantëve lokal, shkalla e dobët e gaditshmërisë si dhe mungesa e armëve të rrënda.62 Aksioni sërb paralajmëroi një kthesë në strategjinë që Beogradi e zhvillonte në Kosovë: deri atëherë APJ patrullonte sidomos në kufirin me Shqipërinë dhe Maqedoninë, përderisa njësitë speciale kishin për detyrë, që të konfrontohen me UÇK-në. Pas rrënies së Orahovecit filluan ti organizojnë operacionet e koordinuara, që qenë, siç lajmëruan me 25.korrik, nën komandimin ushtarak. Pasojat qenë menjiherit të dukshme: që me 28.korrik me sukses e sulmuan Malishevën, “qendrën ilegale” të UÇK-së, ku njësitë e saja u larguan pa luftë.63

    Ky zhvillim i ngjarjeve dukshëm jehoi në Perendim, sidomos në SHBA, ku Senati me 18.korrik 1998 e firmosi rezolutën, ku i bënte thirrje presidentit Klinton, që shërbimet sekrete le të fillojnë me mbledhjen e të dhënave të nevojshme për akuzimin e Millosheviçit para gjyqit të Hagës për krime të luftës. Me këtë rezolutë me 15.shtator u pajtua edhe Këshilli i deputetëve, iu bashkangjit edhe organizata Amnesty International, që ia tërhoqi vërejtjen kreut sërb, se e pati evidentuar në listën e saj të zezë dhe se i kanoset rreziku apo fati i ngjajshëm siq e pati ndodhur me premierin ruandez Jeane Kambanda-en: në bazë të akuzës së saj e gjykuan për shkak të gjenocidit ndaj Tutsijëve. Qendrimet e disa shteteve evropiane dalloheshin ndermjet veti, që sipas të shkruarit të gazetës britanike The Economist nuk qenë pak të pakënaqura me ofenzivën e forcave jugosllave, duke pritur, se pala shqiptare do të tregon gaditshmëri më të madhe për të bashëpunuar me ndërmjetësuesit e tyre, “atëherit kur do ta shijojnë nervozën sërbe”.64

    Për shkak të kësaj aleatët evropian me dyshime të mëdhaja e pranuan politikën që e pati afirmuar zonja Medlin Ollbrajt në Uashington: duke u bindur se duhet llogaritur në Rugovën, i kundërviheshin saj dhe tezës për intervenimin e Natos në ngjarjet e Kosovës me anë të pohimit, se ky hap do të kishte qenë legal nëse do ta vërtetonte Këshilli i sigurimit. Këtu bëhej fjalë për një manovrim fjalësh apo ripohim, që duhej ti shpëtonte para një akcioni jo të duhur, sepse ishte e qartë, se Rusët dhe Kinezët do ta përdornin veton duke penguar çfarëdolloj poteze në këtë drejtim. Që ta ndalonin zonjën Ollbrajt, Britanezët në fillim të qershorit i haruan “mardhëniet e tyre specifike” me Uashingtonin dhe pa dijen e Stejt Departmentit amerikan propozuan një rezolutë, që mundohej të iniconte në Këshillin e sigurimit debatin për intervenimin e Natos në krizën kosovare, edhepse tek kjo duheshte të përdoreshin të “gjitha mjetet e duhura”.65 Ky manovrim i pas shpinës shkaktoi në Uashington një dëshprim të madh, sepse ishte e qartë, se bëhet fjalë pak a shumë për ftimin e Rusisë dhe Kinës – të dyja këto shtete në politikën e bredshme ballafaqoheshin me rrethanat identike, si ata sërbe -, që ta zhduknin rezolutën. Medlin Ollbrajt me kolegun e saj Cook-un këmbeu disa bisedime të nxehta telefonike, ky i fundit mundohej që ta bindte se ka vendosur për atë linjë politike, që i kudërshtonte asaj amerikane, sepse “sipas mendimit të juristëve” kjo qe e vetmja rrugë e drejtë. “Ndërroj juristët,” ia ktheu zonja Ollbrajt.66

    Premieri laburist Toni Bler u mundua që ti përmirëson dukshëm mardhëniet me administratën e Klintonit, që kishin qenë gjatë kohës së ish kolegut të tij Xhon Major tejet të tensionuara, personalisht ndërhyri tek kjo situatë konfliktuale dhe e zgjodhi në pajtim me dëshirat amerikane, i bindur se katastrofa humanitare në Kosovë paraqet  një arsye të mjafuteshme juriste për intervenimin e Natos pa pajtimin e OKB.67 Kjo tezë siç shihet pra e shkeli parimin e sovranitetit të shteteve dhe nuk kishte përkrahje në Kartën themeluese të OKB-së, sepse kjo e fundit e lejon përdorimin e dhunës  vetëm në në rastin e vetëmbrojtjes apo në rastin, ku Këshilli i sigurimit do ta lejonte për “ruajtjen apo ripërtrirjen e paqës”. Në shprehje erdhën edhe shumë kundërshtime tjera por gjatë disa javëve “juristët shërbyes” e rindërtuan, ashtuqë e akceptoi edhe Javier Solana, sekretari gjeneral i Aleancës Verioroatlantike. Në fjalimin e tij me 10.tetor para Këshillit të kësaj organizate, ish ministri i jashtëm spanjol konstatoi, se për intervenimin humanitar pajtimi i Këshillit të sigurimit nuk është i duhur, sepse Karta e OKB këtë mundësi nuk e thekson: bëhej fjalë për interpretimin e shumicës së ekspertëve evropian, sepse ishte e qartë, se kjo është në kundërshtim me doktrinën dominuese të së drejtës ndërkombëtare, që ishte zhvilluar prej vitit 1918. Përafërsisht në tetë shtetet anëtaret e Natos - Belgjikë, Danimarkë, Francë, Gjermani, Greqi, Norvegji, Itali dhe Spanjë – dyshimet për qëndrimet e drejta amerikane inicuan një debat të raskapitur, që assesi nuk e lëpiti vullnetin e çeliktë të zonjës Ollbrajt.68

    Me 9.gusht 1998 sërish u lajmërua Grupi i Kontaktit me një plan paqësor, që parashihte rripërtrirjen e autonomisë politike të Kosovës, duke i bërë thirrje rrendit politiko-shoqëror siq kishte Tiroli jugor dhe ishujt e Alendeve. Regjimi i Beogradit e hodhi poshtë këtë propozim duke qenë i bindur se e interpreton vullnetin e opinionit publik sërb, sepse edhe përfaqësuesit e opozitës sërbe e përkrahën publikisht politikën e kreut sërb: në mes tyre edhe Voisllav Koshtunica, i cili në Kosovë u fotografua duke mbartur në një dorë pushkën automatike duke e shprehur përkrahjen e tij kreut sërb me anë të konstatimit se  shumë mirë i kupton policët sërb, “edhepse i tejkalojnë kompetencat e tyre”.69 Lirisht mundet të shprehemi se në taborin politik sërb ekzistonte konsenzi politik përderisa në taborrin politik shqiptar ekzistonin dallimet e mëdhaja dhe konfliktet  potenciale, ku vetëm Rugova qe i gatshëm për negociata në kuptimin e propozimeve, që i pati përpunuar Grupi i Kontaktit. Për këtë qëllim e emëroi një grup të personaliteteve të shquara, në të nuk qe i përfshirë Adem Demaçi, një shkrimtar karizmatik dhe politikan, i cili trajtohej si një shqiptar Mandela, sepse pati mbijetuar afër 28 vite në burgjet e Titos. Gjatë kohë kishte qenë tejet kritik ndaj taktikës pasive të Rugovës, tani prej saj ishte distancuar edhe më shumë dhe e pranoi ftesën, që të bëhet përfaqësues politik i UÇK-së, por kjo akoma nuk do të nënkuptonte se ai do të kishte ndikim të rëndësishëm tek struktura e saj ushtarake.70

    Me 15.gusht 1998 rra Juniku në duart e njësive policore dhe ushtarake sërbe, si qendër e rëndësishme e UÇK-së. Populli i kësaj ane i pati ndjekur njësitë në ikje të UÇK-së, ku sipas të dhënave të UNHCR-it dhe Kryqit të Kuq Ndërkombëtar deri në fund të muajit u larguan afër 160.000 njerëz. UNHCR-i vlerësoi se 50.000 prej tyre u gjetën në pyje, ku në të shumtën e rasteve pa ujë dhe bukë bredhnin me ditë të tërra nën qiellin e hapur, ku tjerët afër 40.000 patën ikur në Shqipëri, Mal të Zi apo në Sërbi. Kosova qe mbjellur me trupa të vdekur dhe shtazë të ngordhur, kanosej uria dhe epidemitë e ndryshme: sipas të dhënave të organizatës Human Rights Watch në këtë kohë jetën e patën humbur 1.500 Shqiptarë dhe 100 Sërbë, të shkatruara qenë 45.000 shtëpi, dhe afër 500 fshatra dhe vendbanime qenë të djegura.71 Këto rrethana dramatike, ku mediat perendimore patën informuar gjërë e gjatë, e detyruan lidershipin e Natos për Evropën Jugore, që edhe njëherit ti kërcnohet regjimit të Beogradit: në suazat e Partneritetit për paqë në mes 17.dhe 22.gusht organizoi në Shqipëri manovrimin ushtarak, që duhej kuptuar si një ushtrim apo kapitull hyrës për intervenimin e armatosur në Kosovë, nëse do të dështonte intervenimi politik për zgjidhjen e kësaj krize.72