Interpretimi politologjiko-historik i Çështjes së Kosovës, Iliridës dhe Kosovës Lindore dhe roli i komunitetit ndërkombëtar

KOSOVA, Ilirida dhe Kosova Lindore: 1989-2003

1. Atravimet e Beogradit dhe “shëtitjet e shpirtit serb”

    Prof.dr. Mehdi Hyseni njëri prej politologëve më eminent shqiptar si dhe njëri prej kritikëve më vehement të regjimit të Millosheviçit në Kosovë, kështu e pati vlerësuar tragjedinë e popullit boshnjak në fund të muajit gusht 1995: “ Sërbët e patën humbur luftën, e patën humbur shpirtin, e patën humbur dinjitetin, shumë gjëra patën humbur përnjiherit.”1 Se sa të argumentuara patën qenë këto fjalë erdhën në shprehje gjatë muajëve dhe viteve pas Dejtonit: në federatën jugosllave mbizotëroi kriza endemike politike, që assesi nuk mundi ta rrëzon regjimin e Millosheviçit, sepse në shiqim të parë dukej se kishte aftësi që ti rrezuronte edhe lëvizjet më të kobshme të brendshme. Kreun sërb nuk e larguan prej fronit politik as manifestimet masive popullore, që Beogradin e patën shëndruar në një ishull të kapadisur prej britmave dhe ulurimave pas zgjedheve lokale të 17.nëntorit 1996, kur nën organizimin e partive opozitare të mbledhura përreth koalicionit “Zajedno” tri muaj me rradhë me qindra mijëra njerëz, ditë pas dite i vërshonin rrugët dhe protestonin kundër padrejtësive zgjedhore si dhe falsifikimit të rezultateve, kjo dukuri aq tipike për Sërbinë. “Shëtisi, pra ekzistoj,” theksonin protestuesit me këtë parafrazim të Dekartit duke shprehur vetëdijësimin e tyre shtetror. Nën presionin e opinionit publik, Millosheviçi qe i detyruar që tia njihte fitoren e opozitës në 40 rrethet ku bënin pjesë edhe qytetet si Nishi dhe Beogradi. Më vonë brenda disa javësh pati sukses që ta zhbënë koalicionin heterogjen “Zajednost” duke e rruajtur pushtetin e konsoliduar. “Njëra prej përparësive që ka  Millosheviçi,” me një shije të hidhur pati komentuar politologu shqiptar Qani Nuhiu, “është ajo se din ti zgjedh kundërshtarët që nuk i vijnë dot për shtati”.2 Mundësia e tij e mbijetimit mvarej prej besimit  që e kishte fituar tek komuniteti ndërkombëtar në periudhën mbarëstare të luftës në Bosnje dhe Hercegovinë, ku paraqitej si njeri i paqës, njëri prej burrështetasëve të rrallë ballkanik, me të cilin mundej dhe duhej ruajtur dialogu.3

    Diplomacia amerikane dëshironte që sa më parë ti përfundonte bisedimet e Dejtonit duke e pranuar tezën e Millosheviçit, se çështja kosovare është problem i brendshëm dhe për të nuk mundet diskutuar fare.4 Politika amerikane për bashkëpunimin e kreut sërb vendosi që atë ta shpërblen me eleminimin e sankcioneve prej vitit 1996 që i kishte shpallur Këshilli i Sigurimit kundër federatës jugosllave dhe e rruajti të ashtuquajturin “murrin e jashtëm”, kjo e pengonte që të antarësohej në organizatat ndërkombëtare, siq janë OKB, Banka botërore apo FMN, me këtë masë e pengonte poashtu edhe tek mosfitimi i kredive prej institucioneve të lartëpërmendura. Kjo masë që qe firmosur pati qëllimin që ta nurronte Beogradin për të gjetur zgjidhjen paqësore në Kosovë, mirëpo Millosheviçi kishte pasur plane tjera më konkrete dhe e keqpërdori këtë strategji politike: poashtu e shfrytëzoi rastin si dhe inercionin politik të pozitës dhe mundësive të UE që nuk posedonte afinitet për formimin e politikës së jashtme konzistente ndaj rajonit. Kreu sërb  p.sh. në vitin 1997 e shiti 49 % përqindë të Telekomit sërb palës greke për një sumë parash prej 880 miljonë dollarësh amerikan. Sipas të dhënave të opozitës beogradase Millosheviçi këto mjete financiare i harxhoi për ta forcuar regjimin si dhe inicoi disa procese të ndryshimit rrënjësor të ushtrisë dhe policisë.5

(në pjesën e dytë: Shteti në hije)