Opinion

Ngjajshmëritë e negociatave

Shkruan: Blerim N. Krasniqi

Strategjia dhe taktikat e veprimeve serbe për fillimin dhe negocimin për statusin e Kosovës është identike me konceptimin dhe orientimin e negociatave të zhvilluara gjatë bisedimeve në vitin ’99 në Rambuje dhe në vitin 2001 me palën shqiptare të Kosovës Lindore, gjatë konfliktit të armatosur me UÇPMB-në.
Pikat e përbashkëta të kësaj strategjie janë: a) nxitja e negociatave - agresori kalon në viktimë; b) blerja e kohës, me arsyetime të ndryshme; c) paraqitja e propozimit për zgjidhjen e problemit të kombinuar me ofensivë diplomatike.

I.
1. Pas rrëzimit të Millosheviqit nga pushteti në Serbi, erdhën forcat “demokratike pro perëndimore”, të cilët kishin përkrahjen dhe legjitimitetin e popullit. “Forcat demokratike” kishin të trashëguar dy probleme: konfliktin e armatosur me UÇPMB-në dhe ndarjen e Kosovës. Problemi i parë zhvillohej brenda kufijve administrativ të Serbisë dhe ishte një pengesë shumë e madhe për t’u marr në mënyrë intensive dhe produktive me problemin e Kosovës, e cila ishte para shkëputjes.
Pala serbe, lansoi idenë e rrezikimit të Serbisë dhe Kosovës nga forcat “terroriste” të Kosovës Lindore. Forcat e armatosura u etiketuan me emërtime të ndryshme dhe u fajësuan për keqpërdorimin e 5 km. të Zonës Tokësore të Sigurisë (ZTS). Lobimi i politikës zyrtare të Beogradit, arriti për t’i bindur faktorët vendimmarrës si NATO-n, OKB-në dhe BE-në, për të bërë presion tek “terroristët dhe kontrabandistët” shqiptarë për t’u ulur në tavolinën e bisedimeve, sepse tani kishte filluar një epokë e re me trashëgimtarët e Millosheviqit, që i kishin marr pushtetin atij në tetor të vitit 2000.
Pala serbe arriti për të nxitur dhe filluar negociatat. Shqiptarët nuk ishin të përgatitur për bisedime.
2. Gjatë luftës në Kosovë, ’98/’99 forcat serbe nxorën dhunshëm nga shtëpitë e tyre 1 milionë njerëz, mbi 15 mijë njerëz të vrarë e të masakruar, 5 mijë njerëz të zhdukur, mbi 3 mijë pengje dhe shumë fshatra e qytete të djegura. Përfundimi i luftës pamundësoi negocimin dhe ndonjë marrëveshje në mes Prishtinës dhe Beogradit, pasi që dihej shumë qartë agresori.
Nga qershori ’99 Kosova fillon të administrohet nga rezoluta 1244 e KS të OKB-së, e cila njeh sovranitetin e Serbisë dhe Kosovës. Kjo pikë e rezolutës mjaftoi për Serbinë për të kërkuar dhe mbrojtur të drejtën e saj në parandalimin e ndarjes së territorit të vet, si e drejtë ndërkombëtare e cila i njihej edhe me rezolutën e KS të OKB-së.
Si pasojë e hezitimit dhe pavendosmërisë së faktorëve ndërkombëtar vendimmarrës për ta njohur pavarësinë e Kosovës dhe duke ia shtuar edhe manovrimet e ndryshme politike e diplomatike, shantazhet dhe inskenimet serbe, kaluan edhe katër vite me statu-quo. Në mars ’04 ndodhën trazirat në Kosovë, ku serbët dhe Beogradi u shëndrruan nga agresori në viktimë. Topi kaloi nga duart e Prishtinës tek ata të Beogradit. Tani radha e udhëheqjes së lojës i takonte Serbisë. Në vitin 2006 Prishtina u detyrua të pranoj negociatat e drejtpërdrejta, në cilësinë e fajtorit dhe dhunuesit.
Prishtina u detyrua t’i përshtatej planit të Serbisë për negociata.


II.
1. Blerja e kohës ishte pjesa më e lehtë dhe më e “këndshme” për serbët, pasi ata ishin profesionist në shantazhe dhe inskenime.
Në vitin 2001, para fillimit të negociatave, UÇPMB-ja arrestoi disa ushtarë serbë të cilët ishin futur në territorin e kontrolluar nga UÇPMB-ja, ndërsa ata shërbenin në zonën e luftimeve!!! Negociatat filluan dhe katër takimet e para u përqendruan vetëm tek të arrestuarit, ndërsa negociatat ishin bërë për të zgjidhur problemin e Kosovës Lindore. Paralelisht me negociatat, Serbia ishte në takime të vazhdueshme me krerë të ndryshëm të paktit NATO për t’i bindur në heqjen e ZTS-ës.
Loja e dyfishtë, blofimi i negocimit dhe lobimi për tërheqjen e ZTS-ës me prezantimin e planit të detajuar për zgjidhjen e problemit të “Serbisë Jugore”, Serbia arriti të fitojë kohë dhe në fund e përmbylli problemin e Kosovës Lindore në favorin e tyre, me ndihmën e bashkësisë ndërkombëtare, e në veçanti të NATO-s, të cilës tentoi t’i kundërvihej për 78 ditë bombardime.
2. Në pranverën e vitit 2006 filluan negociatat mes Prishtinës dhe Beogradit, herë në nivelin e ekspertëve, e herë në nivelin e elefantëve. Nuk ishte e qartë se për çka po negociohej, për status apo për trashëgimi kulturore?
Gjatë negociatave, Mali i Zi u nda nga Serbia dhe në tetor u votua për kushtetutën e re të Serbisë.
Pasi përfunduan negociatat, i erdh radha pakos së Ahtisarit. Ajo nuk u hap në dhjetor në kohën e paraparë, pasi në janar të 2007-ës në Serbi ishin zgjedhjet parlamentare. Pas këtyre zgjedhjeve, prapë nuk u hap pakoja, sepse në Serbi nuk kishte qeveri. Loja vazhdoi deri në muajin shkurt, kur Ahtisari hapi pakon dhe tregoi propozimin e tij rreth statusit të Kosovës.
Serbia nuk u pajtua me këtë propozim dhe nëpërmjet Rusisë organizoi Këshillin Faktmbledhës. Prapë statusi u shty. Pas Këshillit faktmbledhës duhej pritur takimin e G8-ës. Pas këtij takimi pësuan edhe shumë takime dhe mbledhje të ndryshme.
Blerja e kohës ende vazhdon deri sa pala serbe të jetë e lumtur me përfitimin e nxjerrur nga projeksionet e përgatitura.

III.
1. “Plani i Çoviqit” parashihet krijimin e policisë multietnike në Kosovën Lindore. Ndërsa pikat tjera, ishin kopje e të drejtave që i gëzonin shqiptarët deri në vitin 1989, si shkollimin fillor e të mesëm, dygjuhësinë, liria e mendimit dhe religjionit.
Në maj 2001, marrëveshja në mes palës serbe dhe shqiptare u arrit pasi NATO-ja vendosi për ta tërhequr ZTS-në, me ç’rast iu dha leje forcave të armatosura të ripushtonin tokat e Kosovës Lindore.
Ky akt nuk ishte marrëveshje, por mashtrim, sepse pala serbe nuk nënshkroi dhe NATO nuk e tërhoqi vendimin e saj për pezullimin e ZTS-ës.
2. Pas publikimit të planit të Ahtisart, Serbia filloi të lansoj dy propozime, për autonomi substanciale dhe për ndarjen e Kosovës. Autonomia nuk është e pranueshme as për palën serbe e as për atë shqiptare. Opsionin e ndarjes Serbia nuk po e kërkon me ngulm, pasi ende nuk është arritur numri i mjaftueshëm i të zhvendosurve serbë nëpër vendbanime të ndryshme të Kosovës.
Pasi të realizohet decentralizimi i plotë dhe të zhvendosurit të kthehen në vendbanimet e mëhershme që i kanë shitur, atëherë analizohet përqindja e krijuar e popullatës nëpër vende të ndryshme të Kosovës. Shifrat dhe decentralizimi janë shenja të përfundimit të negociatave, sepse atëherë do të shpalos planin e saj të ndarjes së Kosovës në baza etnike dhe administrative të kufijve komunalë.

IV.
Ofensiva diplomatike e orientuar në mbrojtje të së drejtës ndërkombëtare, mbrojtja e minoriteteve, promovimet për zgjidhjen e problemit të Kosovës në ’99, në 2001 për Kosovën Lindore, janë identike dhe më të egra tani në 2007-ën në raport me Kosovën. Epërsia në promovim direkt nëpër mekanizmat ndërkombëtar është përparësia që shqiptarët nuk e kanë pasur dhe ende nuk e kanë (duke i prijashtuar improvizimet).

Pala shqiptare nuk është faktor në teren për të imponuar zgjidhje e as për t’i ndërruar kahjen negociatave apo statusit përfundimtar. Kosovës i mohohet e drejta për deklarim, nuk mund të vendos për statusin.
Dy raste të mëhershme, në negociatat e ’99-ës në Rambuje, pala serbe ka shantazhuar dhe në fund nuk e kanë nënshkruan marrëveshjen.
Në 2001-ën në Kosovën Lindore, në fund të negociatave, prapë nuk e nënshkruan marrëveshjen.
Tani, pas përfundimit të negociatave, pala serbe nuk pajtohet me rezultatin e bisedimeve të zhvilluara në Vjenë dhe kërkon alternativa tjera.
Bashkësia ndërkombëtare ka dy fakte të fuqishme për sjelljet dhe vendimet e Serbisë në rastet e përfundimit të negociatave.
Në rastin e parë, Serbia nuk pranon asgjë në qoftë se nuk është në favor të vetin
Në rastin e dytë, edhe atëherë kur fiton në bisedime nuk nënshkruan, por tradhton.
Këto dy raste kanë përfunduar, njëra me intervenim ushtarak, e dyta me tolerim të mashtrimit.
Të gjithë mekanizmat e fuqishëm ndërkombëtar duhet kalkuluar këtë “trashëgimi kulturore të negocimit” serb dhe për të menduar përfundimin e drejtë e të merituar rreth statusit të Kosovës.