|
Opinion
Globalizimi
dhe Teknologjia Informative
Njė pėrkufizim ndihmues pėr konceptin e globalizimit e dha
profesori amerikan Ēarls Doran i cili spjegoi fenomenin e
globalizmit si “Ndėrveprim i teknologjisė informative dhe ekonomisė
globale”.
I stimuluar nga zhvillimi rapid i avancimit tė teknologjisė
informative nė pesėmbėdhjetėvitėshin e fundit dhe refleksioni i saj
nė ndryshimet e mėdha nė ekonominė botėrore qė kanė ndikuar nė
ndrrimin e relacioneve nė mardhėniet ndėrkombėtare nė aspektin
gjeopolitik dhe ekonomik , jam motivuar qė sadopak me modesti tė bėj
njė trajtim profesional tė kėsaj tematike qė ėshtė nė trend me
konatacionin kohor tė ditėve tė sotme.
Nė fushėn e ixhinierisė dhe shkencave kompjuterike superfuqitė
ekonomike botėrore si SHBA , Rusi, Indi, Kinė, modernizimin e
teknologjive tė reja nė fushėn e Informacionit dhe elektronikės e
shohin si prioritet nė rrafshin e sigurisė dhe sovranitetit tė tyre
kombėtarė.Vetė fakti se origjina e zhvillimit tė Rjeteve
kompjuterike-Interneti (World Wide Web) , ka qenė nė Departamentin e
Mbrojtjes sė SHBA-ve (Department of Defense) , ėshtė njė indikator i
qartė se shpikja dhe inkorporimi i komunikimeve elektronike pėrmes
rrjetave kompjuterike u bė pėr herė tė parė nė programet pėr
modernizimin e ushtrisė me pajisje intelegjente .
Pa u detajizuar nė faktografinė e zhvillimit tė teknologjive
informative dhe elektronike nga trajtimi profesional do tė isha
zhvendosur nė trajtimin e globalizimit ,koncept qė ėshtė i
ndėrthurur drejtėpėrdrejtė me Teknologjinė Informative.
Globalizimi dhe sfidat e tij
Pėr tė bėrė njė tretman shkencorė dhe gjithėpėrfshirės pėr fenomenin
e globalizimit ,vėrtetė ėshtė vėshtirė tė pėrmblidhen me pak fjalė
por thjesht do ndalem tek zanafilla e tij si dhe ndėrvarėsinė dhe
relacionin e tij me Teknologjinė informative,qė koiēidon me
profesionin tim.
Njė pėrkufizim ndihmues pėr konceptin e globalizimit e dha profesori
amerikan Ēarls Doran i cili spjegoi fenomenin e globalizmit si
“ndėrveprim i teknologjisė informative dhe ekonomisė globale”.
Sipas dijetarit dhe ekspertit tė mardhėnieve ndėrkombėtare Zbigniew
Brzezinski globalizimi nėnkupton ristrukturimin makroekonomik qė
reflektoi nė shkallė globale ,eksperiencėn qėndrore tė revolucionit
industrial nė nivel kombėtarė ,specializimi dhe ekonomitė nė nivel
gjenerojnė avantazhe krahasuese qė nxisin zhvendosjen e industrisive
janė mė pėrfituese.
Globalizimi sfidon dy komponenta hapėsirėn dhe kohėn.Globalizimi e
ka arritur objektivin e vet duke iu falėnderuar zhvillimit tė
hovshėm tė teknologjisė elektronike,informative.Ėshtė sfiduar koha
dhe hapėsira pėr faktin se sot pėrmes Postės Elektronike,World Wide
Web-Interneti komunikimet ndėrnjerėzore ,transaksionet bankare ,
shkėmbimet valutore e shumė shėrbime tjera kryhen pėrmes
teknologjisė informative (IT).
Megjithatė sot kemi edhe kundėrthėnie ,joēuditėrisht kundėr
globalizimit e veēenarisht pėr atė qė lidhet me Amerikėn , ka edhe
njė motiv tė fuqishėm kulturorė(Produktet Made in USA).Sipas disa
analistėve ,kritikėve perveē promovimit tė globalizimit pėr arsye
egoiste politike dhe ekonomike Amerika po hyn nė njė imperializėm
kulturorė vetėshėrbyes. Nė tė vėrtetė kėta kritikė e shohin
globalizimin si sinonim me amerikanizimin ,imponim i amerikanizimit
nė kombet tjera ,imponim i mėnyrės sė jetesės amerikane qė ēon nė
hegjemonizėm kulturorė tė botės sipas mėnyrės amerikane.edhepse kėto
mund tė vlerėsohen si politikisht djallėzore porse sigurisht se ka
elemente qė janė tregues i mire i hegjenomisė amerikane nė ditėt e
sotme.
I ngacmuar nga ky vlerėsim dhe i prirur nga optika realiste kemi
sinjale negative sot nė shoqėrinė shqipėtare ,kemi njė krizė
identiteti , kėtė mė sė miri e vėrtetojnė dukuritė negative si droga
, prostitucioni ,korrupcioni qė janė pėrhapur nė masė tė madhe dhe
amplitude po shkon drejt rritjes, qė nuk sjellin asgjė tjetėr pos
degradim moral , degjenrim tė vlerave kulturore e tė gjitha kėto
janė indikator i rrezikshėm se shoqėria jonė po rrugėton drejt
humbjes sė identitetit tė vet qė ėshtė kultivuar me shekuj nga
brezat tonė parardhės.
Qė nga viti 1990 gjatė njė dekade tė qetė SHBA-tė theksuan tri tema
kryesore si parimet e reja pėrcaktuese tė angazhimit tė saj me botėn.
Nga presidenti Xhorxh H.W.Bush ato u pėrmblodhėn me tri fjalė :Rendi
i Ri Botėrorė.Nė njėfarė mėnyre koncepti tė kujtonte iluzionet e
ndezura pėr pak kohė pas vitit 1945 se koalicioni i Luftės sė Dytė
Botėrore do tė shėrbente si shtyllė e nje Rendi tė Ri Botėrorė mė
paqėsorė dhe mė bashkpunues nėn mbrotjen e OKB-sė sė krijuar
rishtas.”Rendi i Ri Botėrorė” i viteve 90-ta ngjajshėm qe krijuar me
njė shpresė tė rreme qė fitorja e Luftės sė ftohtė nga Amerika do tė
shoqėrohej me hyrjėn nė njė sistem tė ri global tė bazuar nė
ligjshmėri dhe demokraci tė pėrhapur.Herė pas herė si mė 6 mars tė
viti 1991 kur iu drejtua kongresit, presidenti Bush do tė shfryhej
thujase emocionalisht :” Tani ne mund tė shohim njė Botė tė Re qė po
shfaqet”.Njė botė nė tė cilėn pėr njė Rend tė Ri Botėrorė.
Edhepse presidenti Klinton pajtohej me kėtė premisė optimiste ai
theksoi porosinė e revolucionit ekonomiko-teknologjik nė formėn e
njė bote me mė pak kufijė mė pak tė kontrolluar me njė ndėrvarėsi
ekonomike mė tė madhe dhe mė pak varėsi nė pushtet politik. Pėr tė
nuk bėhej fjala aq shumė pėr njė Rend tė Ri Botėrorė sesa pėr
dimensionimin dashamirės tė globalizimit.”Ėshtė realitet qėndrorė i
kohės sonė” deklaronte Klintoni para kongresit mė 27 janar tė vitit
2000 .Ai pa nė kėtė fenomen tė ri shpresėn kryesore pėr njerėzimin
dhe njė shans tė madh pėr Amerikėn si mbartėse standarde e tij , si
promotor kryesor dhe si pėrfituese mė e madhe e Globalizimit u bė
koncept i pėrkėdhelur i presidenit Klinton.
Vizionet shpresėdhėnėse , ose tė Rendit tė Ri botėrorė ose tė
bashkpunimit tė mirėfilltė global, u shuan dhunshėm mė 11 shtator
2001.Brenda njė viti , presidenti i ardhshėm amerikan Xhorxh W.Bush
shprehin njė vizion mė kėrcėnues pėr tė ardhmen me njė koncept tė ri
pėr politikėn e jashtme tė SHBA-ve hegjenomi globale nė luftė kundėr
terrorizmit. Lėvizjen amerikane pėr globalizimin e zėvendėsoi
“kualicioni i tė vullnetshmėve “ tė udhėhequr nga Amerika me
formulėn maniēiane “kush nuk ėshtė me ne ėshtė kundėr nesh”.por
megjithatė dilemat e Amerikės nė kohėn e globalizimizimit mbeten nė
balancėn nė mes hegjenomisė sovrane dhe njė komuniteti global tė
udhėhequr nga fenomeni I globalimit .
Sot nė politikėn botėrore si nė rastin e pavarėsisė Kosovės , nė
politikėn e Ballkanit poashtu edhe nė konfliktet nė lindjen e mesme
nė mėnyrė pragmatike vėrehet njė bėrthama e stabilitetit
global,politik,ekonomik mes SHBA-ve dhe Bashkimit Europian ,bashkveprimi
i tyre nė nė menaxhimin e politikave botėrore ėshtė njė sinjal
thumbues se SHBA dhe BE sot janė tė gjithėpushtetshme pėrballė tė
tjerėve (Rusisė , Kinės).
Blerim Shabani, bachelor i ixhinierisė kompjuterike –Fakulteti i
Elektroteknikės
|
|