Teknologjia dhe Diagnostika mjeksore 

Deri para disa viteve, laparoskopia ishte relativisht një teknikë e re. Sot ajo përdoret shumë kudo nëpër botë. Skenerit të parë iu është dashur rreth 5 minuta për të bërë një fotografi, kurse sot makinat moderne për skenim janë në gjendje të bëjnë edhe deri 200 fotografi në sekundë! Po vjen koha kur pacienti të kalojë nëpër skener si të hyjë në aeroport dhe në sekund në ekran do të paraqitet grafia e të gjitha organeve të gatshme për analizë.
Përparimi i diagnostikës në mjeksi është i lidhur ngushtë me evolucionin e teknologjisë. Biomjeksia, nanomjeksia, mjeksia nuklerare, e-shëndetsia, telemjeksia, elektronika mjeksore... Cili do termin të merret parasysh dhe cila do lëmi mjeksore, ka për qëllim që të përmirësojë gjendjen shëndetsore dhe të zgjasë jetën njerzore.
Dikur mjeku ka vë diagnozën në bazë të të dhënave të pakta të cilat ia ka referuar pacienti dhe eventualisht nga ndryshimet që janë bërë në gjendjen e përgjitshme të pacientit. Sot ekzistojnë instrumente për përcaktimin e diagnozës janë të të shumte dhe të sofitstikuar por edhe shumë preciz.
Për çfardo lloj shërimi duhet edhe diagnoza e sakt. Apratet më bashkëkohore mundësojnë diagnostifikim funksional. Kur haset ndonjë problem shëndetsor, ndonjëherë është vonë për shërim të suksesshëm, psh kur bëhet fjalë për Karcinoma. Qëllimi para së gjithash është të parandalohet sëmundja ose të zbulohet në fazat e saj të hershme për tu mundësuar tretmanet dhe intervenimet që do ta parandalojë zhvillimin e mëtutjeshëm të sëmundjes.
Zbulimi i tomografisë (CT) ka mundësyar krijimin e fotografive tridimenzionale të trupit të njeriut. Sistemet e gjenerimit të fotografive në mjeksi dallohen në mes vetu sipas principit të funksionimit të aparateve të ndryshme që ato i krijojnë.
Qëllimi është që të bëhet fuzioni i fotografisë në një monitor që të krijohet historia e gjendjes shëndetosore të pacientit. Të gjitha fotografitë që janë bërë në vende të ndyshme dhe modalitete mund të mblidhen në një qendër punuese, të krahasohen dhe të analizohen nëpërmjet sistemit të arkivimit dhe bartjes së fotografisë në sistemin radiologjik informativ i cili përmban module për kontrollim inteligjent të fotografive dhe të dhënave. 

CT skeneri (Computed Tomography)

Sot CT Skeneri është njëri ndër metodat më të rëndësishme të diagnostikës radiologjike. CT skeneri përbëhet prej vrimës (të integruara me burim rentgeni dhe senzorë) dhe tavolinës për pacientin dhe shërben për kontrollim të tërë trupit të pacientit. Kontrollimi zgjat prej disa sekondave e deri në një minutë. Pa dhimbje, joinvaziv dhe është plotësisht i automatizuar. Pacienti shtrihet në tavolinë dhe hyn në vrimën e skenrit dhe gypi rentgenit dhe sistemi i senzorave sillen rreth tij. Me rotacion të gypave dhe sistemin e detektorëve sigurohen disa mijëra projeksione në sekondë me të cilën bëhen pastaj të dhënat anatomike të brendësisë së pacientit. Të dhënat e skenerit në kohë prej disa sekondave dërgohen tek kompjuteri dhe pastaj formohet prezantim realistik 3D.Prezantimi virtual i detajizuar  të organeve të caktuara bëhet nëpërmjet ndihmës së aplikacioneve të caktuara që mundësojnë "Fly Through" kontrollimin (kalim) me të cilin në kolonoskopinë virtuale, psh, mund të hyjë në zorrën e trashë për të vërejtur se a ka ndonjë ndryshim patologjik tek ai. Në mënyrë virtuale mund të shihen të gjitha zbrastësirat e organizmit, cka do të thotë se mund të bëhet edhe bronkoskopia si dhe kalim nëpër enët e gjakut.Me prezantimin tredimenzional në tomografinë kompjuterike arrihet reliteti dhe detajet relevante për diagnostifikim mjeksor, dhe është e mundur që të shihen pjesët e organizmit që është e pamundur që të kontrollohen me metoda konvencionale të diagnostifikimit. Gjithashtu kjo metodë e diagnostifikimit eliminon të gjitha metodat invazive që janë të dhimbshme, nëse tregohet se është patjetër. Aparati multidetektor për tomografi të kompjuterizuar "Aquillion 64" është njëri ndër aparatet më të reja nga Toshiba. Momentalisht në prodhim është modeli Aquillion 256 që është katër herë më i shpejtë. Gjithashtu edhe Siemens po teston skenerin e saj të ri i cili për 1/4 e sekondës bën 768 prerje. Duke i faleminderuar numrit të madh të prerjeve me trashësi prej 0.5 mm, çka paraqet një rezolucion shumë të madh, mundëson një kontroll dhe pamje shumë të qartë - para së gjithash multiplenare (në të tre boshtet), qe jep rekonstruktim të të gjitha organeve she sistmeve organeve, kontroll të enëve të gjakut jo invaziv në të gjitha pjesët e trupit. Risi është edhe kontrollimi joimvaziv i enëve të gjakut koronare, si hyrje në intervenime eventuale.

Skeneri shumështresor (multislice) i gjeneratë se re mundëson incizim të gjitha organeve në tri dimenzione, ku kontrolli zgjat shumë shkurt (kontrolli i kokës zgjat 3-4 sekonda, zemrës 5.5 deri 6 sekonda, gjoksit 7-8 sekonda, kurse më pak se një minutë mund të kontrollohet detajisht i tërë trupi i pacientit). Kështu është e mundur që të bëhet diagnostifikimi i shpejtë dhe te kontrollohen një numër i madh pacientash. Mundësi për skenim efikas të tërë trupit ka rëndësi shumë të madhe tek rastet e mjeksisë urgjente, ku shpejtësia është baze për diagnostifkim për trajtim të mëtutjeshëm të pacientit.
Përveç endoskopisë virtuale më ndihmën e softverëve të ndryshëm, aparati posedon edhe program për perfuzion të trurit, ku për një kohë shumë të shkurtë mund të shihet se cila pjesë e trurit ka mbetur pa gjak gjatë goditjes në tru.
Aparati posedon edhe KT fluoroskopinë, metodë e cila mundëson operacion nën kontrollë të skenerit, praktikisht në kohë reale çka shkurton kohën shumë për të bërë këto procedura.
Deri sa CT aparati mundëson diagnostifikim të shkëlqyer, planifikim të mirë të ndërhurjeve kirurgjikale dhe përcjellje post operative të pacientit që vuajnë nga sëmundje malinje, ekziston edhe PET skeneri, çka është më i suksesshëm kur bëhet fjalë për zbulimin e hershëm të tumoreve. 

PET skeneri 

Teknika pozitronike emetuese tomografike, PET skeneri, është pjesë e mjeksisë nukleare, por me karakter të gjërë të përdorimit. Me këtë rrugë në fazën fillestare zbulohen kanceri inicues apo fillestar, metastaza po thuaj se e padukshme. PET skeneri siguron  zbulim të hershëm të tumorit dhe lokalizimin e tij, zbulon zgjerimin e sëmundjes si dhe planin preciz të terapisë. Më me rëndësi është se PET skeneri regjistron ndryshimet  në metabolizmin qelizor. Pacienti në organizëm merr radiofarmaceutik, ku pas 30 deri 90 minutave, sa është e nevojshme të arrihet deri te qelizat malinje, ku merr pjesë në proceset metabolike, dhe me ndihmën e PET skenerit inçizohet rrezatimi pozitronik dhe në këtë mëbyrë zbulohen indet aktive e cila nuk është i mirë për organizmin. PET është mënyra për përcaktimin e diagnozës në kohë të duhur, psh kanceri zbulohet kur indi malinj ka madhësi më të vogël se 1 milimetër, çka paraqet një zbulim për disa vite më herët që mund të zbulohet me metoda tjera diagnostifikuese.

dr Driton SALIHU