Lugina e Preshevës është një trevë nën administrimin serb, e banuar nga shumicë shqiptare. Mendohet që në Preshevë, Bujanovc dhe Medvegjë, të banojnë gati 100 mijë shqiptarë. Dikush e quan zonën, Serbi jugore, të
tjerë Kosovë lindore, ata vetë, Lugina e Preshevës. Shqiptarë të flijuar, i quan shkrimtari i madh, Ismail Kadare, preshevarët, të cilët më 1 mars 1992, shqiptarët mbajtën një referendum dhe votuan për autonomi politike dhe territoriale të zonës me të drejtë bashkimi me Kosovën. Rezultatet e këtij referendumi nuk u morën parasysh nga kuvendi Serbisë. Një pjesë e preshevarëve vazhdon të ëndërrojë bashkimin me Kosovën, të tjerë shprehen se do duhej të kishin si minoritet, të drejta të ngjashme me ato që serbët kanë në Kosovë. Në negociatat mes Kosovës dhe Serbisë, lugina e Preshevës nuk u përfshi dhe shumica e popullsisë mendon se vendasve iu mungon jo veëem vëmendja e Beogradit, kryeqytetit të shtetit, ku historia i detyroi të jenë shtetas, por dhe e Prishtinës, Tiranës dhe Tetovës, me të cilët ndajnë gjuhën, flamurin dhe pamundësinë për të qenë bashkë. Liderët politikë të trevës po hyjnë në votimet e Kuvendit të Kosovës për herë të parë pas 10 vjetësh, por si shqiptarët kudo janë dhe në Preshevë nuk ka përjashtim. Me poshtë kemi shkëputur pjesë nga emisioni “Shqip”, ku të ftuarit e Rudina Xhungës ishin liderët kryesorë të politikës së luginës, të cilët shpjegojnë arsyet pse nuk ndajnë qëndrime të përbashkëta në këto zgjedhje.

R. Xhunga: Pse u përca koalicioni vetëm pak ditë pas krijimit të tij?

Ragmi Mustafa, Kryetar i PDSH: Puna filloi mbrapsht që në fillim. Nga 7 subjeket politike që funksionojnë në krahinën e Preshevës vetëm 4 ishin ftuar për të bërë një koalicion për zgjedhjet parlamentare të Serbisë. Ndërkohë u shkel vullneti politik I tre subjekteve politike që funksionojnë dhe veprojnë legjitimisht në këto treva.

R. Xhunga: Kush ju mblodhi, kush e bëri ftesën për koalicion?

Ragmi Mustafa:  Zyra e OSBE me seli në Bujanoc bëri ftesën. Madje u ftuan edhe përfaqësues të Ambasadës Britanike dhe asaj të SHBA-së në mënyrë që të tregohej përkrahja e tyre për këto zgjedhje. Ne firmosëm një dokument pas tre javësh me vonesë pas ftesës së bërë. Megjithatë pas nënshkrimit që dhamë ishim dakord për të dalë edhe në shenjë respekti të mesazheve që ishin si nga kryeministri Sali Berisha, të Ambasadorit të SHBA-së, të Britanisë së Madhe madje dhe të një vargu politikanësh të tjerë mbarëkombëtarë shqiptarë. Problemi ishte se elektorati, përbërja e partisë demokratike shqiptare filluan reagimin e tyre duke kundërshtuar. Ne nuk ishim konsultuar më parë duke marrë parsysh që kjo parti ka një shtrirje demokratike dhe është parti jashtë veprimit të konjukturave komuniste të mëparshme. Reagimet e tyre shihen edhe sot. Në këtë drejtim ishim të detyruar që të tërhiqeshim nga firmat që ne kishim dhënë për koalicionin e përbashkët pasi duhet të ruanim raportin me elektoratin. Pa votues nuk mund të kesh sukses në zgjedhje prandaj kur pamë se kishte reagime u tërhoqëm.

R. Xhunga: Me cfarë arsyetimi po merrni pjesë ne zgjedhjet e 21 janarit?

Riza Halimi, Kryetar i PVD: Dua ta korrigjoj z. Mustafa pasi ne ishim pesë subjekte që morëm pjesë në zyrën e OSBE-së dhe ishin ata që kishim këshilltarë në Kuvendet Komunale, nuk ishin ato parti që nuk kishin siguruar vitin e kaluar asnjë këshilltar. Pra, ishin të ftuar forcat relevante politike në Luginën e Preshevës dhe një nga këto pesë subjekte nuk pranoi të firmoste ndërsa katër subjektet e tjera patën tre javë kohë që edhe në takimet ndërpartiake por edhe në strukturat partiake të benin konsultimet e duhura dhe ne në Partinë për Veprim Demokratik ato I bëmë me kohë, konsultuam bazën dhe sollëm vendimin në bazë të të cilit u nënshkrua deklarata e 4 Dhjetorit. Prandaj është problemi I këtyre subjekteve që nuk kanë arritur në tre javë të masin disponimin e anëtarësisë së tyre.

R. Xhunga: Z. Musliu, firmosët dhe më pas u tërhoqët.

Jonuz Musliu, Kryetar I LPD: Nuk është hera e parë që për cështje kapitale kemi firmosur një gjë të tillë dhe më pas jemi tërhequr. Si fillim, këtë e ka bërë z. Riza Halimi ku më 29 gusht 2000 kemi bërë marrëveshje që të mos dilet në zgjedhje në vitin 2000 dhe ai nuk iu përmbajt kësaj marrëveshjeje dhe doli në zgjedhje.

Riza Halimi: Lexojeni se cfarë shkruan sepse unë e them përmendësh se cështja e daljes në zgjedhjet locale në vitin 2000 është cështje e partive politike.

R. Xhunga: Kjo është dicka që ka ndodhur gjashtë vite më parë dhe tani duhet të flasim për atë që po ndodh në 2007. Z. Myslyu, ju u tërhoqët për t’ia kthyer z. Halimi?

Jonuz Musliu: Nuk ka asnjë revanshizmi por vullneti dhe disponimi I qytetarëve ka qënë që të mos të dilet dhe të mos rehabilitojmë Serbinë sepse është herët. Z. Halimi ka qënë I integruar në Serbi. Asnjëherë nuk ke folur keq për Serbinë as gjatë kohës së Titos dhe as të Milloshevicit.

Riza Halimi: Sepse jam qytetar si të gjithë qytetarët në këtë shtet.

Jonuz Musliu: Janë ende të freskëta krimet, dhuna, terroret mbi shqiptarët dhe unë këtë po kërkoj që të rehabilitojmë Serbinë.

R. Xhunga: A mendoni se do të ishit më seriozë jo vetëm në sytë e komunitetit ndërkombëtar por edhe të Serbisë, Kosovës dhe Tiranës nëse do të ishit bashkë? Një mendim I përbashkët do t’ju bënte më seriozë?

Ragmi Mustafa: Para faktorit shqiptarë, para votuesve tanë, para shqiptarëve të Luginës së Preshevës dhe bashkësisë ndërkombëtare po të ishim bashkarisht për bojkot, ju them me plot bindje se do të qëndronim unanimisht në një qëndrim që do e kërkonte populli, që do e kërkonte koha tani dhe koha kërkon tani punë për këtë gjë. Megjithatë është përshpejtuar. Gjithë procesi është nisur mbrapsht dhe në një kohë kaq të shkurtër nuk mund të shpjegohet gjithcka.

Skënder Destani, Kryetar I BLD: Shqiptarëve në përgjithësi por edhe në vecanti atyre të Luginës së Preshevës i interson zgjidhja e cështjes se përdorimit të simboleve të veta nacionale, shqiptarëve ju intereson të mundësojnë ndryshimin e plan-programeve të teksteve mësimore, të avancojnë nivelin e shëndetësisë, të kenë përfaqësimin e tyre në gjykata komunale. Ju duhet thënë qartë qytetarëve shqiptarë të Luginës së Preshevës se këto gjëra ndryshohen përmes ligjit dhe parlamenti është vendi ku ndryshohet ligji, ku bëhen ligjet dhe shqiptarët duhet të jenë aty ku vendosen ligjet dhe për këtë duhet të marrin pjesë në zgjedhje. Duke qënë bashkë I tregojmë faktorit relevant serb në Serbi se jemi shumë të fortë, se kemi dinjitet dhe ligjitimitet të popullatës shqiptare për të mbrojtur interesat e tyre ndërsa duke qënë të fragmentuar I tregojmë edhe faktorit serb por edhe atij ndërkombëtar dhe atij relevant shqiptar se ne nuk dimë ta mbrojmë cështjen shqiptare.

R. Xhunga: Nqs jeni bashkë, sa deputet ka gjasa të fitojnë?

Skënder Destani: Numri I votuesve është 35 mijë dhe nqs jemi bashkë dalin tre deputetë duke patur parasysh se nqs ndahemi jemi të sigurtë për një ndërsa për dy nuk bëhet fjalë pra, humb trupi votues shqiptar.

Jonuz Musliu: Është mirë që të mos dilni në këto zgjedhje sepse në këtë mënyrë ne rehabilitojmë Serbinë para faktorit ndërkombëtar. Cdo të jetë në korrin I 250 personave zëri I një apo dy shqiptarëve dhe se do të ndryshojmë kushtetutën? Cilën kushtetutë? Aty ku thuhet se të gjithë shqiptarët janë serb?

R. Xhunga: Zgjedhjet nuk sjellin zgjidhje sipas jush z. Mustafa?

Ragmi Mustafa: Një shpjegim është shumë interesant. Në Luginën e Preshevës dy javë përpara se të dilte opinioni për zgjedhjet, në tre vendbanime në Komunën e Preshevës shqiptarët janë shkelur me cizmen e xhandarmërisë. Ne nuk mund të reformojmë politikën serbe në Beograd kur ajo duhet të reformohet vetë dhe të tregojë vlerat demokratike.

R. Xhunga: Duhet patjetër të bojkotoni që ata të njohin të drejtat tuaja?

Ragmi Mustafa: Duhet që atë qe ata thonë për popullin serb, atë që premtojnë duhet te vinë e ta thonë edhe këtu në Luginën e Presheves.

R. Xhunga: E dini që faktori ndërkombëtar kërkon që ju të hyni në zgjedhje?

Ragmi Mustafa: Ne respektojmë cdo mendim të tyre dhe natyrisht mendojmë për ineresat tona këtu në Luginën e Preshevës.

Jonuz Musliu: Thënia popullore “Di Luka ca ka veshi” nënkupton më së miri se c’nevoja kemi ne këtu. Ne e dimë më mirë se cfarë ka këtu, ka dhunë apo jo, ka zgjedhje politike? Më 23 janar pesë persona do të dalin para gjyqit për simbolin kombëtar, flamurin kombëtar. Ata nuk kanë përdhosur flamurin serb vetëm përdorën një simbol të tyren.

R. Xhunga: Si do t’u drejtoheni votuesve tuaj, c’keni për tju thënë apo do të bojkotoni?

Ragmi Mustafa: Natyrisht votuesit tanë do të dinë si të veprojnë. Kërkoj sot prej dy partive të tjera që janë në koalicion të tërhiqen në mënyrë që të jemi bashkë politika shqiptare në Luginën e Preshevës.

Skënder Destani: Zotërinjtë që tani janë tërhequr nga koalicioni deri më datë 4 dhjetor kanë pohuar atë cka sot ne po pohojmë. E kanë lavdëruar edhe kryeministrin shqiptar edhe faktorin politik shqiptar –kosovar edhe bashkësinë ndërkombëtare edhe Amabsadën Amerikane. Ne duhet të marrim pjesë në këto zgjedhje për një të ardhme më të mirë të shqiptarëve të Preshevës. E vetmja mënyrë për të siguruar një gjë të tillë eshte pjesëmarrja në zgjedhje sepse rrugë tjetër nuk ka. Bojkoti nuk sjell asgjë të mirë.

Riza Halimi: Ne patëm kohë të mendojmë, tre javë ishin të mjaftueshme. Tani kemi shpresë që shqiptarët e Luginës më 21 Janar do të marrin pjesë në votime duke prëkrahur një program I cili në esencë ka objektivin që të realizojnë një jetë më të mirë të shqiptarëve përmes sigurisë, zhvillimit ekonomik.

R. Xhunga: Kanë më kohë që forcat politikë që u tërhoqën të rifirmosin?

Riza Halimi: Ka mundësi që të rifirmosim në mënyrë që të rregullojnë jetën e shqiptarëvë të Luginës së Preshevës dhe që të gjithë të jemi bashkë.